Paläozoikum

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Ärathem Syschtem Serie ≈ Alter (mya)
hecher hecher hecher jinger
Paläo-
zoikum
Perm Lopingium 260,4–251
Guadalupium 270,6–260,4
Cisuralium 299–270,6
Karbon Pennsylvanium 318,1–299
Mississippium 359,2–318,1
Devon Oberdevon 385,3–359,2
Mitteldevon 397,5–385,3
Unterdevon 416–397,5
Silur Pridolium 418,7–416
Ludlowium 422,9–418,7
Wenlockium 428,2–422,9
Llandovery 443,7–428,2
Ordovizium Oberordovizium 460,9–443,7
Mittelordovizium 471,8–460,9
Unterordovizium 488,3–471,8
Kambrium Furongium 499–488,3
3. Serie 510–499
2. Serie 521–510
Terreneuvium 542–521
diefer diefer elter

S Paläozoikum, au Ärdaltertum gnännt, isch s eltscht vu dr drej Ärdzytalter (Äre), wu s Äon Phanerozoikum dryy yydeilt wird in dr geologische Zytskala. S umfasst dr Zytruum vu ca. 542 Millione Johr bis ca. 251 Millione Johr vor hit. Noch em Paläozoikum chunnt s Mesozoikum (Ärdmittelalter).

Yydeilig vum Paläozoikum[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Stellig vum Paläozoikum im Phanerozoikum:

S Paläozoikum wird in die Syschtem unterglideret (obe s jingscht, unte s eltscht):

    • Ära: Paläozoikum (542–251 mya)

D Periode Perm, Karbon un Devon bilde s Jungpaläozoikum, d Periode Silur, Ordovizium un Kambrium s Altpaläozoikum.

Vor em Kambrium lyt s sogännt Präkambrium; s umfasst d Äone ab dr Entstehig vu dr Ärd vor ca. 4.600 mya bis zum Aafang vum Paläozoikum. Des sind s Proterozoikum (2.500–542 mya), s Archaikum (4.000–2.500 mya) un s Hadaikum. (4.600–4.000 mya).

Läbe im Paläozoikum[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Paläozoikum fangt aa mit em Ufdrätte vu chleine, hertschalige Fossilie, dr sognännte small shelly fauna, in dr Stapfle vum Tommotium an dr Basis vum Kambrium. Im Kambrium hän si fascht alli Stämm vum Dierryych entwicklet, wu s hite git.

S Läbe isch am Aafang bschränkt gsi uf d Ozean. Erschti Riffbildner sin Algebildige (Stromatolithe) gsi, wu scho us em Präkambrium bekannt sin. Aber scho im mittlere Ordovizium bilde sich greßeri, komplexeri Riff. Am Änd vum Ordovizium chunt s zytglyych mit dr oberordovizische Veryysig zuen eme Masseuusstärbe. Us em Silur isch e vilgstaltigi marini Riffgmeinschaft bekannt (Stromatopore, Koralle, Bryozoe). Iberräscht vu dr erschte silurische Landbflanze (Psilophyta) sin üiberliferet, d Bflanze hän dr Gump uf s Land wahrschyns scho frieje im spote Ordovizium vollzoge.

Im Devon hän sich d Riffgmeinschafte wyter etnwicklet. Z Dytschland sin vor allem d Chalchmuelde in dr Eifel un im Sauerland e Byschpel doderfir. Us oberdevonische Schichte goht firi, ass au d Dierwält scho s Land eroberet gha het: di erschte Amphibie sin iberliferet, wu zmindescht deilwyys uf em Land gläbt hän. Im Oberdevon het s wider e groß Masseuusstärbe gee, wu vil marini Läbewäse verschwunde sin.

Im Karbon un Perm sin d Kontinänt scho vun ere vilfältige Fauna bewohnt un mit Wälder bewachse gsi. D Fossilie findet mer hite in dr Steichohleflez. Vor allem Arthopode hän in dr suustoffryyche Atmosphäre vum Karbon zem Deil gigantischi Uusmaß entwicklet, zem Byschpel Insekte wie dr Deifelsnagel Meganeura, wu im fycht-warme Klima vu dr Moos gläbt het. Di greschte Dier uf em Land im Perm sin d Therapside gsi, friejer au „sugerähnligi Reptilie“ gnännt.

Am Änd vum Paläozoikum, im obere Perm, het s grescht Masseuusstärb in dr Ärdgschicht gee. Iber e Zytruum vu rund zeh Millione Johr sin 75 un 90 Prozänt vu allne Arte uusgstorbe, wu s dodemol gee het. D Goniatite, d Vorlaifer vu dr Ammonite, wu speter im Mesozoikum eso erfolgryych gsi sin, sin au fascht uusgstorbe, nume zwei oder drej Arte hän d Krise im Perm iberläbt bis in Trias, wu derno chuu isch. D Trilobite, wu syter em Kambrium wyt verbreitet gsi sin, sin vollständig uusgstorbe, un au vil anderi Arte hän dää Yyschnitt nit iberläbt.

Geologischi Befund spräche fir e Veränderig vum Klima as megligi Ursach vu däm Wandel. D Polregione sin im Perm vu Kontinänt deckt gsi, wu sich großi Inlandyysmasse bildet hän. S geografisch Verbreitigsbiet vu vil tropische Arte, wu Wermi bruche, isch uf d Tethys bschränkt gsi, e golfartig Meer, wu vu Oschte här in dr Superkontinänt Pangaea yynegragt isch.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Steven M. Stanley: Wendemarken des Lebens, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg 1998, ISBN 3-8274-0475-4

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S paleomap-project uf http://www.scotese.com bietet plattetektonischi Rekonschtruktione vu dr Kontinäntaaornig im Paläozoikum:

Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Paläozoikum“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.