Walastini

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
de Suppiluliuma, König vo Walastin, 1.Hälfti vom 9. Jh. v. Chr.

Walastini oder uf assyrisch Pattina und au Unqi isch e neohethitische Stadtstaat vom 12. bis 8. Jh. v. Chr. gsii.

Name[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De luwischi Name Walasti oder Walastini gschribe, werd mit dem Name vo Palästina und de biblische Philister zämebroocht, wo allerdings witter une im Süüde bim hüttige Doppelland Israel-Palästina lokalisiert wered. S werd agnoo, ass dodemit e Volch gnennt werd, wo mit de Seevölker in Nööche Oste choo isch. Velicht gitt de hieroglypheluwisch Name e Form *Falasti(ni) wider, wo aber, well s Luwische kai Luut /f/ hett, miteme /w/ oder /p/ gschribe woren isch. De assyrisch Name Pattina mag e verchörzti Form vom gliiche Name sii, d Assyrer hend sich aineweeg ka Müe ggee, Fremdname gnau z widergee. So isch au de dritt Name Unqi en uugnaui Widergoob vom aramäische Name ˁAmūq (ˁmq) „Ebni“.

Geographii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Walastini litt i de Ebni am Underlauf vom Fluss Orontes und goot im Weste bis as Mittelmeer ane. Im Norde hets a Samˀal grenzt, im Oste a Halpa und im Süüde a Imatu. Halpa, wo zwöschet Walastini und Karkamis litt, het i de Früezitt au zo Walastini ghört, isch aber früe aramäisiert wore.

D Hoptstadt isch Kunalua gsii, wo nöd wiit weg vom bronzezittliche Alalah glegen isch. Si isch mit de Uusgrabig vo Tall Tayinat identisch.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

I de Bronzezitt het da Land Mukis ghaisse und het ab 1340 v. Chr. zom Riich vo de Hethiter ghört. D Hoptstadt isch Alalah gsii, wo um 1180 v. Chr. völlig zerstört woren isch. Vermuetli sind ebe d Seevölcher schuld, wo i da Land iigfale sind und vo dene au de noi Name choo sii mag.

De erst bikannti neohethitisch König isch de Taita vo Palasti gsii. Er hett de Tempel vom Wettergott vo Halpa noi uufbaue loo und vo sich e groosses Relief aafertige loo, woner nebetem Relief vom Wettergott Tarhunza ufstele loo het. E luwischi Inschrift zaigt, as er diplomatischi Bizüchige zu Ägypte ghaa hett. E spöötere Taita und sini Frau Kupapiya hend ufem Land luwischi Inschrifte aafertige loo.

Im 10. Joorhundert v. Chr. het de König Suppiluliuma, Soo vom Manana, e Chrieg gege Hiyawa gfüert. Wenn di aramäische Bit-Agusi Halpa ignoo und de Staat Arpad gründet hend, isch nöd gnau bikannt, mue aber woll im 10. Jh. v. Chr. gsii sii.

Ane 870 v. Chr. isch de Assurnasirpal II. (883–859 v. Chr.) vo Karkamis her dör s Land Arpad zoge und het Kunulua aagriffe. De König Lubarna hett em as Tribut Ross, Fuessoldaate und Gaissle ggee. De Assurnasirpal het den s Land Luhuti aagriffe, wo südlich vo Walstini glegen isch. Au de Salmanessar II. isch ane 858 öber de Euphrat zoge. Bi Kurkuma het er e grosses Heer bisigt, wo meriri syrischi Staate zämegstellt hend, dezue hend ghört de Ḫayanu vo Samˀal, de Sangara vo Karkamis, de Aḫuni vo de Bit-Adini und au de Sapalulme vo Pattina. S assyrische Heer isch den geg Süüde zoge und is Land vom Sapalulme gfale, wo sich em di syrische Herrscher nomole in Weeg gstellt hend, allerdings erfolglos. Er hett im Land Pattina meriri Städt aagriffe und iignoo. Dozmol hend offebar zwee Könige i Pattina gherrscht, de Lubarna und d Sapalulme, wo woll identisch isch, mitem König Suppiluliuma vo Walastini, wo e groossi Statue errichte loo het. Die isch chörzli i de Uusgrabig vo Tall Tayinat guet erhalte uusgrabe wore. Im Joor drufabe, aso ane 857, und nomole ane 853, het de König, wo a de Assyrer Tribut zallt het, aber Qalparunda ghaiise, wo identisch isch mitem Halparuntiya i de luwische Inschrifte.

Si Noofolger, de Lubarna isch ane 829 v. Chr. vom Usurpator Surri ermordet woore. De Salmanessar II. het e Tiener llosgschickt, mitem Uuftraag de Surri z tööte und d Assyrer hend drufabe de Sasi von Kuruṣṣa z Kunulua uf de Thron gsetzt.

Erst wider im Joor 739 v. Chr. werd e König gnennt: de Tutammu vo Unqi hett sini Aid broche und gege de Tiglatpilesar rebelliert. De isch im Joor dufabe i Pattina imarschiert het s Land Underworfe und as Provinz Kulani is Assyrische Riich iiglideret.

König vo Walastini[ändere | Quälltäxt bearbeite]

I Chlammere stönd d Joore, wo die Könige bilait sind. Ali Joorzaale sind v. Chr.

  • Taita vo Palasti (11. Jh.)
  • Taita vo Walasti (10. Jh.), Maa vo de Kupapiya
  • Suppiluliuma vo Walastini (10.Jh.), Soo vom Manana
  • Lubarna vo Patina (870, 858)
  • Suppiluliuma (ass. Sapalulme, 858)
  • Halparuntiya (ass. Qalparunda, 857, 853)
  • Lubarni (bis 829)
  • Surri (829) Usurpator
  • Sasi vo Kuruṣṣa (ab 829)
  • Tutammu (739, 738)

assyrischi Provinz Kulani ab 738.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • J. D. Hawkins: Assyrians and Hittites. In: Iraq. 36, 1974, 67–83. ISSN 0021-0889
  • P. Hulin: The Inscriptions on the carved Throne-Base of Shalmaneser III. In: Iraq. 25, 1963, 48–69. ISSN 0021-0889