Neapolitanische Sproch

Neapolitanisch (Napulitano)
Verbreitig:	Italien Italie
Sprecher:	7.500.000
Linguistischi Klassifikation:	Indogermanisch Italisch Romanisch Neapolitanisch
Offizieller Status
Amtssprooch vo:	-
Sproochchürzel
ISO 639-1	-
ISO 639-2	nap
ISO 639-3	nap
SIL	nap
Neapolitanisch und verwandti Varietäte

Neapolitanisch isch e Sproch, wo weltwit vo ca. 7.5 Millione Lüt gschwätzt wird. S ghört zu de romanische Sproche und dört zu de Undergruppe vo de Ostromanische Sproche. Merchmol vo säller Sprochgruppe isch, dass si kei Plural-s hät. Si isch sit em Mittelalter z’Süditalie beleit.

Gschicht

D’neapolitanischi Schprooch stammt vonere Gruppe vo alte süd-italienische Dialäkt ab, wo im Frühmittelalter unter em Sammelbegriff volgare pugliese („apulischi Volksschprooch“) bekannt gsi sind. Dä historisch Name chunnt vom Herzogtum Apulien und Kalabrien, wo zur Ziit vo de Normanne sis Zäntrum z’Salerno gha hät. Salerno isch damals s’Haupthuus vom Königreich Sizilien gsi und isch dromm au „d’Hauptschtadt vo Apulie“ gnännt worde.

Aber ab em 13. Jahrhundert isch d’Schtadt Neapel zum wichtigschte Zäntrum vo de Region worde. Neapel isch d’Hauptschtadt vom gliichnamige Königriich für über sächshundert Johr (bis is 19. Jahrhundert) gsi. So hät de Iifluss vo de „parthenopeische“ Variante (also de Mundart vo de Schtadt Neapel) innerhalb vom apulische Schproochruum immer meh de Ton aagee. Des Neapolitanische im ängere Sinn isch am Aafang no fascht gliich gsi wie die alte süd-italienische Dialäkt.

Gnau wie di andere süd-italienische Dialäkt hät sich s’Neapolitanische über d’Johrhunderte eigeständig wiiterentwicklet, ohni dass es e feschti Standardisierig gee hät. Des isch ähnlich wie bim Dialäkt vo Florenz, wo d’Grundlag für s’hütig Italienisch worde-n-isch, sich aber au usere alte Schproochform entwicklet hät.

Scho im 18. Johrhundert isch s’literarische Neapolitanisch so starch vom gschprochne Neapolitanisch abgwiche, dass de Ferdinando Galiani 1779 gschribe hät, s’Pentameron vom Giambattista Basile (vo 1634) sei „inere Mundart gschribe, wo so verfälscht und voller Fehler isch, dass mer si fascht nümme als d’Eige erkänne cha“.

Literarische Neapolitanisch

Hie isch en Biischpel für s’literarische Neapolitanisch, wie mer’s am Hof vo Neapel in de zweite Hälfti vom 15. Johrhundert bruucht hät. Überliferet isch des durch d’Schrifte vom **Giovanni Brancati**, eme Humanischt am Hof vom Ferdinando I:

«Ben so io esserno multe cose in latino dicte quale in vulgaro nostro o vero non se ponno per niente o ver non assai propriamente exprimere, quale son multi de animali quali noi havemo, molti de arbori quali fi’ al presente sono como dal principio foron chiamati; chosì de herbe, de medicine, de infirmitate, de metalle, de pietre et de gioie, essendono o ver per loro rarità o vero per sorte chon li primi lor nomi ad noi pervenute. […]»

In sällere Epoche isch s’literarische Neapolitanisch vo de Hofchanzlei scho vo de gröbschte lokale Eigeheite „greinigt“ gsi. Mer hät si abgschwächt, indem mer Elämänt us de toskanische Literaturtradition übernoh hät, wo mer damals als vornämer (prestigeträchtiger) aagseh hät.

Weblink