Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vun Aserbaidschààn

Vorlage:Infobox Verband/Wartung/Logo fehlt

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA)
Sitz	Baku, Aserbaidschààn
Grindig	23. Janner 1945
Präsident	Akif Alizada
Vizepräsident(e)	Bilal Bilalow, Isa Habibbayli, Irada Hüseynowa, Tofiq Nağıyew, Nargiz Paşayewa, Ibrahim Quliyew, Dilqam Tağıyew
Mitglider	188 (72 wìrtkliga un 112 Kontàktmìtglììder, 3 Eehramìtglììder, 1 üsslandisch Mìtglììd)
Mitarbeiter	ìwwer 10.000 (d’rvu äbba 5000 wìssaschàftliga Mìtàrwaiter, äbba 2000 Doktoora un 560 Doktoora vu da Wìssaschàfta)
Website	science.gov.az

Dialäkt: Mìlhüüserdiitsch

D’ Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vun Aserbaidschààn (uff Aserbaidschàànisch Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, kurz AMEA; uff Anglisch Azerbaijan National Academy of Sciences, kurz ANAS; uff Rüssisch Национальная академия наук Азербайджана, kurz НАНА) ìsch d’ schtààtliga Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu dr Repüblik Aserbaidschààn. Ànna 2001 ìsch sa offiziäll d’ Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta worra, un domìt ìsch sa d’ heechschta wìssaschàftliga Orgànisàzioon ìm Lànd.

ìhra G’schìcht

d’ Vorlaifer

D’ Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta hàt ìhra Wurzla ìn dr Aserbaidschàànischa G’sällschàft fìr wìssaschàftliga Forschung un Schtüüdia, wo dr Nariman Narimanow ànna 1923 z’ Baku grìnda hàt. Ànna 1925 hàt m’r d’ wìssaschàftliga G’sällschàft unter dr Kontrolla vum Schtààt g’schtällt, un ànna 1929 hàt m’r sììe umg’schtàlta, fìr sììe bass’r orgànisiara. Ànna 1923 ìsch s’ Ìnschtitüüt d’ aserbaidschàànischa Filiààla vu dr Trànskaukààsischa Àbtailung vu dr Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu dr UdSSR worra, un dr Ruhulla Axundow ìsch àls ìhr Laiter ärnännt worra. Ànna 1935 ìsch d’ Filiààla-n-a aigaschtandiga Orgànisàzioon ìnnerhàlb vu dr Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu dr UdSSR worra, un ìhra Àbtailunga un Kùmmissioona sìnn Forschungsìnschtitüüta bikumma. Dr Iwan Gubkin ìsch àls Vorsìtzender vum Presidium g’wählt worra, un schpeeter hàt em dr Sergei Namjotkin uff dia Schtälla noohg’folgt.

bii dr Grìndung un dr Sowjetzitt

Àm 23. Janner 1945 ìsch a Verordnung vum Root vum Volkskùmmissààr vu dr Sowjetunioon gsìì, wo d’ aserbaidschàànischa Zwaigschtälla ìn d’ Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu dr AsSSR umg’wàndelt hàt. D’ äärschta älf wìrkliga Mìtglììder sìnn dr Kùmponìscht un Müüsikwìssaschàftler Üzeyir Hacıbəyov, dr Dìchter Səməd Vurğun, dr Schrìftschtäller Mirzə İbrahimov, dr Keemiker Yusif Məmmədəliyev, d’ Diafgrundforscher Mirəli Qaşqay, Şamil Əzizbəyov un Ələşrəf Əlizadə, dr Kirürg Mustafa Topçubaşov, dr Pflànzaforscher Aleksandr Qrossheym, d’ Bàuiplàànzaichner Sadıq Dadaşov un Mikayıl Hüseynov, dr Füüsiker İosif Yesman, dr Filosof Heydər Hüseynov un dr Pàtholoog İvan Şirokoqorov gsìì. Bii dr äärschta Hàuiptversàmmlung àm 31. März 1945 ìsch dr Mirəsədulla Mirqasımov àls Presidant vu dr Àkàdemii g’wäählt worra. D’ schpeetera Presidanta vu dr Àkàdemii waahrend dr Sowjetzitt sìnn dr Yusif Məmmədəliyev (ànna 1947–1950, ànna 1958–1961), dr Musa Əliyev (ànna 1950–1958), dr Zahid Xəlilov (ànna 1961–1967), dr Rüstəm İsmayılov (ànna 1967–1970), dr Həsən Abdullayev (ànna 1970–1983) un dr Eldar Salayev (ànna 1983–1997).

ìn dr Zitt vu dr Repüblik Aserbaidschààn

Nooh dr Unàbhangikait vun Aserbaidschààn hàt d’ Àkàdemii ìhra Àrwet furtg’sätzt. Àm 15. Mai 2001 ìsch d’ Àkàdemii dur dr Presidant vu dr Repüblik Aserbaidschààn Heydər Əliyev ìn d’ Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta worra, un domìt ìsch sa d’ heechschta wìssaschàftliga Orgànisàzioon ìm Lànd worra. Ànna 2004 ìsch d’ Àkàdemii mìt’m Schriiwa un Veräffentligung vu dr Aserbaidschàànischa Nàzionààla Enzüklopädii (Azərbaycan Milli Ensiklopediyası) beufftrààgt worra — dia ìsch d’ Noohfolgera vu dr Aserbaidschàànischa Sowjetänzüklopädii (Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы) gsìì, wo zwìscha 1976 un 1987 ìn 10 Bander ärschììna gsìì ìsch. D’ Presidanta vu dr Àkàdemii sìnn ìn daara Zitt dr Eldar Salayev (ànna 1983–1997), dr Fəraməz Maqsudov (ànna 1997–2000), dr Mahmud Kərimov (ànna 2001–2013), dr Akif Əlizadə (ànna 2013–2019) un dr Ramiz Mehdiyev (ànna 2019–2022); zitter 2022 ìsch dr İsa Həbibbəyli Presidant vu dr Àkàdemii.

d’ Schtrüktüür un Orgànisàzioon

d’ Hàuiptversàmmlung

S’ ìwwerschta Orgààn vu dr Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vun Aserbaidschààn ìsch d’ Hàuiptversàmmlung, wo mìndeschtens ainmol jeedsjoohr schtàttfìndet. Sa b’schtìmmt d’ Greessa vum Presidium un wäählt d’ Mìtglììder vum Presidium àlla fìmf Joohra, un sa wäählt àui dr Presidant vu dr Àkàdemii. Sa wäählt àui d’ wìrkliga Mìtglììder, d’ Kontàktmìtglììder un dr Eehramìtglììder, wia àui d’ üsswartiga Mìtglììder.

s’ Presidium

s’ İsmailiyyə-Pàlàscht z’ Baku, wo dr Sìtz vum Presidium ìsch

S’ Presidium vu dr Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vun Aserbaidschààn ìsch fìr d’ Verwàltung vu dr Àkàdemii züaschtandig. Bii dr lätschta Wààhl ìm Jüüni 2018 ìsch dr Akif Əlizadə àls Presidant vu dr Àkàdemii b’schtaadigt worra. D’rbii hàt m’r àui d’ Vìzapresidanta İsa Həbibbəyli, Tofiq Nağıyev, İbrahim Quliyev un Dilqəm Tağıyev wììderg’wählt, un d’ Àkàdemiimìtglììder Bilal Bilalov, Nərgiz Paşayeva un İradə Hüseynova sìnn àls Vìzapresidanta fìr fìmf Joohra näig’wählt worra. Àls àkàdemiischer Sekretäär vu dr Àkàdemii hàt m’r dr Rasim Əliquliyev g’wählt.

d’ Mìtglììder

D’ wìrkliga Mìtglììder un Kontàktmìtglììder vu dr Àkàdemii waara ìn’ra g’haima Wààhl g’wäählt — d’ wìrkliga Mìtglììder vu dr Àkàdemii waara üss da Räihja vu da Kontàktmìtglììder g’wäählt. Üsserdam gìtt’s àui Eehramìtglììder un üsswartiga Mìtglììder.

d’ Ìnschtitüüta un Orgànisàzioona

D’ Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta glììdert sìch ìn säcks Àbtailunga mìt ìnsg’sàmt 40 Forschungsìnschtitüüta.

ìn dr Àbtailung fìr Füsikààlischa, Màthemààtischa un Täcknischa Wìssaschàfta

• s’ Ìnschtitüüt fìr Füüsik (Fizika İnstitutu, Fİ)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Reegelungssüschteema (İdarəetmə Sistemləri İnstitutu, İSİ)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Màthemààtik un Mechàànik (Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu, IMM)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Schtrààhlaprobleema (Radiasiya Problemləri İnstitutu, RPİ)
• s’ Astrofüsikààlischa Obsärwàtoorium Şamaxı (Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası, ŞAR)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Informàzioonstäcknik (İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu, İTİ)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Biofüüsik (Biofizika İnstitutu)

ìn dr Àbtailung fìr Keemischa Wìssaschàfta

• s’ Ìnschtitüüt fìr Petrokeemischa Prozassa (Neft Kimya Prosesləri İnstitutu, NKPİ)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Kàtàlüüsa un Ànorgàànischa Kemii (Kataliz və Qeyri-üzvi kimya İnstitutu, KQKİ)
• s’Ìnschtitüüt fìr Àdditiivkemii (Aşqarlar Kimyası İnstitutu, AKİ)
• s’Ìnschtitüüt fìr Polymàteriààla (Polimer Materialları İnstitutu, IPM)

ìn dr Àbtailung fìr Geowìssaschàfta

• s’ Ìnschtitüüt fìr Eel un Gààs (Neft-Kimya Prosesləri İnstitutu, NKPİ)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Geogràfii (Coğrafiya İnstitutu, GEO)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Geologii un Geofüüsik (Geologiya və Geofizika İnstitutu, GİA)
• dr Nàzionààla Ardbeewawarta (Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzi)

ìn dr Àbtailung fìr Bioloogischa un Mediziinischa Wìssaschàfta

• s’ Ìnschtitüüt fìr Molekülààrbiologii un Biotäcknologii (Molekulyar Biologiya və Biotexnologiyalar İnstitutu, IMBB)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Pflànzforschung (Botanika İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Tiarkunda (Zoologiya İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Orgànischafukzioonsschtüüdia (Fiziologiya İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Mikrobiologii (Mikrobiologiya İnstitutu)
• dr Zäntrààla Botàànischa Gàrta (Mərkəzi Nəbatat Bağı)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Bàuimwìssaschàft (Dendrologiya İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Boodakunda un Agrokemii (Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Geneetischa Mìttel (Genetik Ehtiyatlar İnstitutu, AGRI)

ìn dr Àbtailung fìr Gaischteswìssaschàfta

s’ Ìnschtitüüt fìr Hàndschrìfta z’ Baku

• s’ Ìnschtitüüt fìr Hàndschrìfta (Əlyazmalar İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Àrkitäcktüür un Kunscht (Memarlıq və İncəsənət İnstitutu, Mİİ)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Volkskunda (Folklor İnstitutu)
• s’ Nàzionààlmüsee fìr Aserbaidschàànischa Lìteràtüür (Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Lìteràtüür (Ədəbiyyat İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Schproochwìssaschàft (Dilçilik İnstitutu)
• s’ Hüseyn-Cavid-Müsee (Hüseyn Cavidin Ev Muzeyi)

ìn dr Àbtailung fìr Soziààlwìssaschàfta

s’ Nàzionààlmüsee fìr Aserbaidschàànischa G’schìcht z’ Baku

• s’ Ìnschtitüüt fìr Àltertummsforschung un Volksb’schriiwung (Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Filosofii (Fəlsəfə İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Wìrtschàft (İqtisadiyyat İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Rachtswìssaschàfta un Mänscharaachta (Hüquq və İnsan Haqları İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Wìssaschàftsg’schìcht (Elm Tarixi İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Kaukasistik (Qafqazşünaslıq İnstitutu)
• s’ Nàzionààlmüsee fìr Aserbaidschàànischa G’schìcht (Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi)
• s’ Ìnschtitüüt fìr G’schìcht (Tarix İnstitutu)
• s’ Ìnschtitüüt fìr Morgalàndschtüüdia (Şərqşünaslıq İnstitutu)

wittera Orgànisàzioona

Züadam g’heera züa dr Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta s’ Forschungszäntrum „Aserbaidschàànischa Nàzionààla Enzüklopädii“, d’ Wìssaschàftliga Zäntrààlbibliothek, s’ Müsee fìr Nàtüürkunda, s’ schpeziälla Desäignbüro „Kyberneetik“, dr Elm-Verlààg un dr Koordiniarungsroot fìr wìssaschàftliga Forschung vu dr Repüblik Aserbaidschààn.

d’ Zwiigschtälla

Zitter 2002 gìtt’s a Zwiigschtälla z’ Naxçıvan un zitter 2012 a Zwiigschtälla z’ Gəncə.

Lìteràtüür

• Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizamnaməsi. (PDF) Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, abgruefen am 22. Juni 2018 (aserbaidschanisch). 
• Eva-Maria Auch (Hrsg.): Kleines Handbuch Aserbaidschan. Länderbericht einer studentischen Exkursion. Humboldt-Universität zu Berlin, Berlin 2016, ISBN 978-3-9814384-2-0, S. 97–99 (Iigschränkti Vorschau uf books.google.de). 

Weblìnks

 Commons: Nationale Akademie der Wissenschaften Aserbaidschans – Sammlig vo Multimediadateie

• d’ Websitta vu dr Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vun Aserbaidschààn (aserbaidschàànisch, anglisch, rüssisch)

Ainzelnoohwiisa

40.373088449.8139673

Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Nationale_Akademie_der_Wissenschaften_Aserbaidschans“ vu de hochdütsche Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.