Zeitskala

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Dialäkt: Züridütsch

Dr Begriff Ziitskala hät sowohl e streng quantitativi wie au e eher qualitativi Bedüütig.

Quantitativ exakti Ziitskala[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Bereich vo de Naturwüsseschafte und dr Technik bedüütet „Ziitskala“ en scharf definierte, regelmässige Verlauf vo dr Ziitachse, wo druff gmesseni oder berechneti Ziitpünkt chönd bezoge werde. Senigi Skale bilded en gnaue Massstab vo dr Ziitmessig und händ

  • als Grundlaag es physikalischs Modell, wo für di technisch Aawendig gnüegend gnau realisiert sii mues (z. B. dur Ziitsignal oder Atomuhre), und en gnau feschtgleite Nullpunkt.
  • Di wichtigschti Ziitskala isch die vo dr Weltziit (UT1, UTC), wo mit dr Erdrotation über d Schternziit zämehanget. Ii Einheit isch di atomphysikalisch definierti SI-Sekunde und di jährlich Bahnbewegig vo dr Erde.
  • Dr Gegensatz zunere Ziitskala i dem strenge Sinn isch e relativi Ziitmessig – z. B. mit ere Schtoppuhr – wo dr Nullpunkt wege dr blosse Messig vonere Ziitdifferenz beliebig sii chan. Im Alltag isch die Bedüütig vo „Ziit“ hüüfig und chann em jewiilige Zweck guet aapasst werde.

Qualitativi Ziitskale[ändere | Quälltäxt bearbeite]

sind hingege dänn vorzzieh, wenn dr gnaui „Massstab“ weniger wichtig isch als d Ufenandfolg vo de betrachtete Phänomen. Derigi Ziitskale lischted Ereignis oder Abschnitt, wo zumene beschtimmte Ziitpunkt schtattgfunde händ, in ihrer Reihefolg uuf, di gnaui Ziitduur zwüsched ihne isch aber weniger wichtig als di gegesiitigi Zueordnig vo verschiedene Ereignisreihe.

Ziit“ wird deet als e Art Dischtanz zwüsched zwei oder meeh Ereignis verschtande, d Ziitskala isch e syschtematischi Folg vo dene Ereigniss und sicheret ihre Zämehang. Je nach Zweck vonere Ziitskala, bedient sie sich ere aagmessene Ziitschpanne zwüsched de Ereignisse, zum die veraaschauliche. So würdi zum Biischpiil e Darschtellung vo Erdzeitalter i dr Masseinheit Sekunde em Zweck vo dr Veraaschaulichung nöd dienlich sii.

I dr Gschichtswüsseschaft chann mängisch ohni strängs Ziitmass gschaffet werde, wenn z. B. schtatt de Jahr d Ufenandfolg vo Dynaschtie de Ziitrahmen beschtimmt.

Zeitskale i dr Wikipedia[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Geologischi Ziitskala[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sie wird meistens nach Jahrmillione 'gliederet, i dr jüngere Erdgschicht (öppe betreffs de Iisziite) au nach Jahrtuusige.

Jahrtuusig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zu de Jahrtuusige exischtiert i dr Wikipedia e Artikelserie vom 10. Jahrtuusig v. Chr. bis zum 3. Jahrtuusig.

10. 9. 8. 7. 6. 5. 4. 3. 2. 1. < v. Chr. Jahrtuusige > 1. (1–1000) 2. (1001–2000) 3. (2001–3000)

Jahrhundert[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zu de Jahrhunderte exischtiert i dr Wikipedia e Artikelserie vom 40. Jahrhundert v. Chr. bis zum 21. Jahrhundert.

3. (2001–3000) 21. Jh.
2. (1001–2000) 11. Jh. 12. Jh. 13. Jh. 14. Jh. 15. Jh. 16. Jh. 17. Jh. 18. Jh. 19. Jh. 20. Jh.
1. (1–1000) 1. Jh. 2. Jh. 3. Jh. 4. Jh. 5. Jh. 6. Jh. 7. Jh. 8. Jh. 9. Jh. 10. Jh.
Jahrtuusige Jahrhundert
1. (1000–1) v. Chr. 10. Jh. 9. Jh. 8. Jh. 7. Jh. 6. Jh. 5. Jh. 4. Jh. 3. Jh. 2. Jh. 1. Jh.
2. (2000–1001) v. Chr. 20. Jh. 19. Jh. 18. Jh. 17. Jh. 16. Jh. 15. Jh. 14. Jh. 13. Jh. 12. Jh. 11. Jh.
3. (3000–2001) v. Chr. 30. Jh. 29. Jh. 28. Jh. 27. Jh. 26. Jh. 25. Jh. 24. Jh. 23. Jh. 22. Jh. 21. Jh.
4. (4000–3001) v. Chr. 40. Jh. 39. Jh. 38. Jh. 37. Jh. 36. Jh. 35. Jh. 34. Jh. 33. Jh. 32. Jh. 31. Jh.

Jahre[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zu de Jahre exischtiert i dr Wikipedia e Artikelserie

Historischi Jahrestääg[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zu de Historische Jahrestääg exischtiert i dr Wikipedia e Artikelserie

Wikipedia-Links zum Themekomplex Kalender und Ziit[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Kaländer, wo im alemannische Sprochruum verwändet wird, isch de Gregorianisch Kaländer.
S Datumsformat legt d Form fest, wie s Kaländerdatum und d Uhrzit dargstellt werre.
Johrtousend Johrhundert Johrzehnt Johr Monat Wuch
Tag Stund Minute Sekunde Millisekunde  
Ereignis vo me Johrzehnt
Johrzehnt vo 1290 v. Chr. bis hüt
Ereignis vo me Johrzehnt
ali Johr vun 400 v. Chr. bis hüt
Hischtorische Johrestag
ali Dage vo me Johr
D Ziträchnig (Chronology) isch d Strukturierig vo de Zit.
Mit de zitlige Entwicklig vom Universum beschäftigt sich d Kosmology.
D Erdgschicht wird durch di Historischi Geology in de Geologische Zitskala underdeilt.
Innerhalb vo de Naturgschicht undersüecht d Paläontology d Läbewese und ihri Läbesumständ.