Wartenberg (Muttenz)
Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
| Technische Yschränkung: Dr koräkt Titel wär: »Wartebärg« |
Dr Wartebärg isch es markants Wohrzeiche vo dr Baselbieter Gmeind Muttez. Uf em Bärg befinde sich d Ruine vo drei mittelalterlige Burge, wo au Wartebärg heisse.
Inhaltsverzeichnis |
[ändere] Dr Bärg
Dr Wartebärg isch än Hügel südöschtlig vo dr Gmeind, ä Deil vom Dafeljura und än Usläufer vom Gämpeplateau. Si högscht Punkt lit uf erä Höchi vo 479 Meter und isch guet 200 Meter höcher as s Dorf.
D Höchi und Form vom Wartebärg eignet sich vorzüglich für militärischi Zwäck und an der högschte Schtell het mä ä Aalage us dr Bronzeziit gfunde, wo as Refugium benutzt worden isch. Mä het Pfiilschpitze, ä Lanze, Mässer und Sichle, Duusigi vo Schleuderschdei für d Verdeidigung und verschiednigi Grät us Schdei. Vo dr Aalag sälber het mä keini Überräscht gfunden wäge de Burge, wo schböter baut worde si.
[ändere] Die drei Burgruine vom Wartebärg
Zur Ziit, wo die drei Burge uf em Wartebärg baut worden si und bis zum Ändi vom 13. Johrhundert, isch dr Domschdift Schdroossburg Bsitzer vom Wartebärg, de Burge und vom Dorf Muttez mit siiner Wehrchille St. Arbogast gsi. D Burge si baut worde zum Schutz vom Dorf und vo dr Chille.
Die hinteri Burg isch öbbe 1296 as Lehe an d Herre vo Eptige-Madle cho, wo druf dr Name vo dr Burg bruucht hai. 1379 isch d Burg as Lehe an die vom Petermann Sevogel cho und isch in ihre Händ bliibe und an d Herre Herteschdei wiitervererbt worde. D Burg isch schbööter an d St. Georgechille z Rümlige gfalle. Im 16. Johrhundert het d Schdadt Basel die hinteri Burg von erä kauft.
Die vorderi und mittleri Burg si as Lehe vom Domschdift an d Grafe vo Frohburg cho und die hai se de Marschalke vo Wartebärg und de Münch vo Müncheschdei zum Bruuche überlo. Wo 1306 s Gschlächt vo de Frohburg usgschdorben isch, si d Burge in Bsitz vo de öschdriichische Grafe vo Habsburg-Laufeburg cho, wo die beide Burge de Münch von Müncheschdei as Lehe ge hai. 1518 het d Schdadt Basel d Herrschaft Müncheschdei und die zwei Burge uf em Wartebärg vo de Münch vo Müncheschdei kauft, nochdäm Öschdriich uf siini Rächt verzichtet het.
Im Johr 1356 si au die drei Burge uf em Wartebärg vom grosse Basler Ärdbebe beschädigt worde.
[ändere] Die vorderi Burg
Die Vorderi Wartebärg isch die bedütendschdi vo de drei Wartebärg-Burge gsi. D Überrescht ligge uf emä breite Felsvorschbrung im Norde vom Wartebärg, wo vom enä Grabe von em drennt isch. D Feschdig isch in dr Middi vom 12. Johrhunderto und währed em näggschde Johrhundert die ganz Ziit vergrösseret worde. D Burg isch öbbe 100 Meter lang und an dr gröschde Breit öbbe 30 Meter wiit. D Muur isch im Norde as Schdeinbruch bruucht und zerschtört worde, aber im Oschde cha me se no guet gseh und d Südmuure isch bsundrigs iidrügglig.
Mä het d Burg vor dr Middi vom 15. Johrhundert ufge.
[ändere] Die middleri Burg
Die Middleri Wartebärg liit uf em högschde Punkt vom Wartebärg. Dr Donjon isch wohrschiinlig öbbe 1200 baut worde, het ä Grundflechi vo 14,3 uf 13,2 Meter und siini Muuredicki isch im undere Deil 3 Meter. Zur Sicherig vom Donjon isch ä Grabe umenume us em Felse ghackt worde.
Dr Durm het vier Schdöck gha und dr urschprünglig Iingang isch 10 Meter über em Bode im vierte Schdock in dr Nordwand gsi. Der hütig Iingang im Parterre isch entschdande wo mä in de Johr 1932 bis 1934 d Muure durbroche het. Wie dr ober Deil vom Donjon usgseh het, weiss mä nit, mä vermuetet aber, ass der Durm ä Wehrgang mit Zinne und wiiter inne ä Holzdach gha het.
Im Lauf vom 15. Johrhundert isch d Burg verlo worde und mä het se lo verfalle.
Sit 1955/1956 cha mä uf erä Schdäge mit 85 Schduefe d Burgterasse ufe go, wo iner ä Höchi vo 15 Meter isch.
[ändere] Die hinteri Burg
Die Hinteri Wartebärg liit auf em südligschde Sporn vom Wartebärg. Si isch uf drei Siite von erä felsige Böschig und im Norde dur ä Halsgrabe gschützt. Ein langi Ringmuure het d Burg, wo im 13. Johrhundert baut worden isch, umgä. Im südlige Deil het s Überreschd vo Wohnzimmer, wo diräkt an dr hoche Ringmuure baut gsi si. Im Norde schtoht ä massive Rundturm mit erä 1,8 Meter dicke Muure und emä Durchmässer vo 6,2 m, wo hüt immer no nüün Meter hoch isch. 1901 isch dr Durm restauriert worde, mä het em es Holzdach ge und sitdäm bruucht men en as Ussichtsdurm.
Die Burg isch, wie die andere, au im Lauf vom 15. Johrhundert verlo worde.
[ändere] Weblink
Dr Artikel basiert uf ´ra freie Ibersetzung vum Artikel „Wartenberg (Muttenz)“ us dr dytsche Wikipedia.
E Lischte mit de dörtige Autore kasch dörte aluege
