Traditionelle Dialekte der englischen Sprache

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Artikel über d änglischi Sprooch
Struktur
Dialäkt
  • Traditionelli Dialäkt

Im Änglische wird zwüsche Traditionele Dialäkt un Moderne- oder Mehrheitsdialäkt unterschiede (Änglisch: Traditional Dialects un Modern- oder Mainstream Dialects).

Moderni Dialäkt finde sich im ganze änglische Sprochruum, traditioneli drgege numme i denne Biet, wo s Änglisch syt mindeschtens 500 Joor verbreitet isch; näbe sämtlichi änglischsprochigi Gegende usserhalb vo Grossbrittanie schliesst des au Irland (bis uf en Deil vo Nordirland, wo diräkt vo Schottland us bsidlet worre isch), fascht ganz Wales, Weschtcornwall un s Schottische Hochland us. Usnaame sin zum Deil d Appalache im Oschte vo de USA un Neuschottland, wo sich ältri Dialäkt erhalte hen [1].

D traditionele Dialäkt lönn sich am beschte mit däm verglyche, was im alemannische Sprochruum untereme urige Dialäkt verstande wird, wäärend d moderne Dialäkt sich mitem Français régional z Frankriich oder de Umgangssproche im dütsche Sproochruum verglyche lönn em Standardänglisch un syni Dialäkt nöcher stönn.

D traditionele Dialäkt gälte hüt als fascht ussgstorbe, dr Peter Trudgill het 1990 vunere „Minderheit, wo warschynts schrumpflet“ (a probably shrinking minority) gschrybe wo no traditioneli Dialäkt spricht. Dr John Wells schrybt scho 1982, dass „traditioneler Dialäkt am zruggwiche isch, überall do wonner überhaupt no present isch. Syni Sprecher [...] sin e Minderheit, wo ständig schwinded“ (traditional-dialect is recessive everywhere that it persists at all. Its speakers [...] are a steadily decreasing minority). Traditioneler Dialäkt isch nooch ihm oft numme noo e „Errinnrig aa des wo d Grosseltre vo denne, wo i de 1940er uf d Wält cho sin, gsproche hen“. Vorallem i ländlichi un abglägeni Gegende vo Grossbrittanie un zum Deil au no städtischi Zentre vo Nord- un Weschtengland, usserdäm au Schottland, sin allerdings no Dialäktsprächer z finde [2].

Dr Eugen Dieth isch unter andrem au en Dialäktforscher vum Änglische gsi.

Inhaltsverzeichnis

England [ändere]

Au wenn bi jedere Sproch d regionale Unterschiid fliessend sin, lönn sich mehreri Isoglossebündel feschtstelle, wo e Ydeilig zuelönn. D wichtigschti Unterscheidig bi de Änglische Dialäkt isch zwüsche de Nordänglische un Südänglische (wo sich in e Zentrale un en Südlichere drännt) Dialäkt. Dr nördlichi Dialäkt het im Allgemaine ältri Forme, dr Süde isch innovativer; d Gränz zwüsche de nördliche un südliche Dialäkt stimmt ungfäär mit derre zwüsche de angelsäggsische Chönigrych Northumbria un Mercia überei [3]. S Nordänglische setzt sich uf dr schottische Syte vo dr Gränz als Scots furt, wo allerdings no konservativer wie s Nordänglisch isch.

Nordänglischi Dialäkt [ändere]

d Isoglosse zwüsche [i] un [aj] ('neet'/'nite'), [a] un [ɔ] ('lang'/'long') un [ɪ] un [aj] ('blinnd'/'blined')

D wichtigschti Isogloss, wo s Nordänglisch vum Südänglisch dränt, isch die zwüsche dr Ussproch vum altänglische /a/ i Wörter wie long un stone. Im Norde wird long miteme helle, churze /a/ usgsproche (lang), im Süde degäge als churzes /ɔ/. S langi /a/ vum Altänglische i Wörter wie stān het sich entlang dr glyche Linie im Norde zumene /eɪ/ entwicklet, so dass stone dört als stane usgsproche wird, mitem glyche Vokal wie name. Im Süde het sich de Vokal hygäge zumene /oʊ/ entwicklet: stone.

Die Linie, wo die Ussproche dränt, verlauft entlang vum Fluss Humber.

Andri Luuterschinige, wo als typisch für s Nordänglisch gälte, sin au südlich vum Humber im Zentralänglische verbreitet, vor allem de Yorkshire südlich vum Humber ghört dezüe. Dr Peter Trudgill zäält do uf:

  • D Monophthong vo Wörter wie night un house sin im Norde erhalte, dr Früenoiänglischi Vokalwandel isch do überhaupt nüt oder numme zum Deil durchgfüert worre. Dr Vokal vo Wörter wie right, light oder night un vo house, out un cow isch en langs /i/ bzw. /u/. S Wort house wird also im Nordänglische glych ussgsproche wie s Alemannisch Huus. Z Schottland werre right un night sogar no wie miteme alemannische <ch> als /rixt/ un /nixt/ usgsproche.
  • Dr Vokal vo Wörter wie blind un find isch im Norde en churze Vokal /ɪ/, im Süde degäge en Diphthong /aɪ/, wo sich usem lange /i/ entwickelt het. Im Norde werre die Wörter also praktisch glych wie im Dütsche usgsproche.

S Nordänglisch wird wiiderum in zwee Dialäkt ydeilt: De Northumberland-Dialäkt un de Lower-North-Dialäkt. Dr traditioneli Dialäkt vo Schottland, s Scots, wird separat bhandelt.

Dr Northumberland-Dialäkt unterscheidet sich im Konsonantismus vum übrige Nordänglische.

  • Als einzigi Landschaft vo England isch d Ussproch vo <wh> als [ʍ] erhalte, wo s Änglisch sunscht en eifachs [w] het. Wörter wie whine (pläre) un wine (Wy) oder whales (Wäl) un Wales werre unterschidlich usgsproche.
  • Als eini vo de ganz wenige Gegende vo England wird s [h] im Northumberland usgsproche: hill isch [hɪɫ] un nüt wie sunscht [ɪɫ].
  • Dr Northumberland-Dialäkt het e Zäpfli-r, also en uvulare Konsonant [ʁ] [4] wie au s Französisch un grossi Deil vum alemannische Sprochruum, wärend s Änglisch sunscht en [ɹ] oder sältener [ɾ] het. Des isch als Northumbrian burr bekannt.

Im Lower-North-Dialäkt finde sich die drei Merchmool nüt.

Zentral- un Südänglischi Dialäkt [ändere]

Bi de Zentrale un Südliche Dialäkt (Central un Southern Dialects) sin d Isoglosse weniger scharf wie bim nördliche Dialäkt un überschniide sich me. Beidi werre jeweils ine weschtliche un en öschtliche Dialäkt unterdeilt. D Gränz zwüsche de zentrale un südliche Dialäkt verlauft vo dr Waliser Gränz bis zur Mündig vum Fluss Humber. Als Unterscheidigsmerchmool zwüsche de Dialäkt gälte nooch em Peter Trudgill:

Gegende wo um 1950 d traditionele Dialäkt rhotisch gsi sin
  • Abfall vum –r usser voreme Vokal. De Wandel het vor zirka 250 Joor vum Südoschte us ygsetzt un betrifft de Grossdeil vo England. Im Norde sin numme Northumbria, East Yorkshire un d Gegende um Liverpool, Manchester un Lancaster nüt betroffe; im Südweschte isch e grössres Gebiet, wo grad weschtlich vo London, Northhampton un Burmingham aafängt. Wörter wie arm oder father sin imene nüt-rhotische (non-rhotic) Dialäkt [ɑːm] un [fɑːðə], imene rhotische (rhotic) Dialäkt hygäge [ɑːɹm] un [fɑː.ðɚ]; de Südweschtliche als rhotischer Dialäkt wird vum Südöschtliche un Zentrale Dialäkt als nüt-rhotischi Dialäkt drännt. Dr Abfall vum –r isch bi de moderne Dialäkt s allerwichtigscht Unterscheidigsmerchmool.
  • D Ussproch vum churze a i vo Wörter wie bat, bad oder man isch im Südoschte [æ] (die Ussproch, wo vo dr BBC un vum Nordamerikanische Änglisch bekannt isch), sunscht aber offniger, IPA: [a]. De Luutwandel isch relativ jung un het vor zirka 200 Joor im Südoschte ygsetzt [5]. D Ussproch mit [æ] isch en Unterscheidigsmerchmool vum Südöschtliche Änglisch. De Dialäkt isch fascht mitem britische Standardänglisch identisch, wo nämli do entstande isch [6]. Er wird in en „Zentralöschtliche“ (Central East) un en „Eastern Counties“ Dialäkt unterdeilt. Merchmool vum letschtere sin d Erhaltig vum [h] (wie im Northumbrian) un dr Zämmefall vum Diphthong [əʊ̯̯] un [ʊ] als [ʊ]; road reimt sich do uf good [7].

Dr Zentrale Dialäkt stoot im Übergang zwüschem Nord- un Südänglische. Usserdäm findet sich im Weschtliche Zentralänglisch zwei bsundri Merchmool:

  • D Verschiebig vo lang zu long (lueg bi Nordänglisch) isch im Zentralweschte komplet durchgfüert worre. Do het au land un man en churzes /ɔ/: lond un mon [8].
  • Dr Konsonant [g], wo nooch /n/ sunscht überall abgfalle isch un [ŋ] hinterlo het (z. B. sing [sɪŋ] oder tongue [tʌŋ]), isch im Zentralweschte erhalte. Sing un tongue sin do [sɪŋg] un [tʌŋg].

Die Luutmerchmool wo folge finde sich vor allem, je wyter weschtlich mer goot, un sin typisch für s Südweschtliche Änglisch.

  • Imene grosse Deil vum Südweschte sin d stimmlose Frikativ (IPA: [f], [θ], [s] un [ʃ]) am Wortaafang stimmhaft: [v], [ð], [z] un [ʒ]. seven isch do zeven un s County Somerset wird vo Yheimischi Zomerset gnännt.
  • Dr Diphthong [oʊ̯̯] vo Wörter wie cold isch [aɪ̯]. No reimt sich do mit now.
  • D Yfüegig vumene [w] vor [o] un vor [ɔɪ̯]. Old un boil sin do wold ([wɔʊ̯̯ɫd]) un bwile ([bwɔɪ̯ɫ]).
  • /t/ un /d/ werre am Aafang vunere unbetonte Silbe voreme Vokal zumene "tap": [ɾ]. City hört sich do wie ciddy aa: [sɪɾi]. De Luutwandel isch au im ganze nordamerikanische un australische Änglisch verbreitet.
  • S langi /u/ vo Wörter wie boot oder food isch do zentral [ʉ] (de Luut ähnelt em Alemannische "ü").
  • Dr Abfall vum /l/ am End vumene Wort; school oder fool sin do schoo un foo.

Literatur/Quelle [ändere]

  1. ↑ Wells, J.C. 1982. Accents of English 1. Cambridge University Press. Syte 4
  2. ↑ Trudgill, Peter. 1990. The Dialects of England. Basil Blackwell: Cambridge, Massachusetts. Syte 5
  3. ↑ Trudgill, Peter. 1990. The Dialects of England. Basil Blackwell: Cambridge, Massachusetts. Syte 34
  4. ↑ Wells, J.C. 1982. Accents of English 2: The British Isles. Cambridge University Press. Syte 368
  5. ↑ Trudgill, Peter. 1990. The Dialects of England. Basil Blackwell: Cambridge, Massachusetts. Syte 29
  6. ↑ Trudgill, Peter. 1990. The Dialects of England. Basil Blackwell: Cambridge, Massachusetts. Syte 44
  7. ↑ Trudgill, Peter. 1990. The Dialects of England. Basil Blackwell: Cambridge, Massachusetts. Syte 43
  8. ↑ Trudgill, Peter. 1990. The Dialects of England. Basil Blackwell: Cambridge, Massachusetts. Syte 23
Vun "http://als.wikipedia.org/w/index.php?title=Traditionelle_Dialekte_der_englischen_Sprache&oldid=479364"