Kanton Tessin

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
(Witergleitet vun Tessin)
Hops zue: Navigation, Suech
Republik und Kanton Tessin
Repubblica e Cantone Ticino
Wappe vum Republik und Kanton TessinRepubblica e Cantone Ticino

Basisdate
Staat: Schwiiz
Abchürzig: TI
Amtssproche: Italienisch
Hauptort: Bellinzona
Gröschter Ort: Lugano
Flächi: 2812 km²
(Rang 5)
Iwohner: 336'943[1] (31. Dezämber 2011)
(Rang 8)
Bevölkerigsdichti: 120 Iw./km²
(Rang 19)
Bitritt zue dr
Eidgnosseschaft:
1803
Websyte: www.TI.ch
Lag
Lag vum Kanton in dr Schwyz
Charte
Charte Republik und Kanton TessinRepubblica e Cantone Ticino

Ds Tessin isch de südlichschte Kanton vor Schwiiz. Uf Italienisch, de Amtssprooch im Kanton, heisst s’ Tessin Ticino. D Hauptort isch Bellinzona, d gröschti Ort isch Lugano.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Tessin erstreckt sich südlich vom Alpekamm und bestoht us vil Täler, Gebirge und Hügelzüüg, wo noch Süde allmälich uuslaufed. Gmainsami Gränze hät s Tessin im Nordoste mit em Wallis, im Norde mit em Kanton Uri, im Oste mit Graubünde, di übrig Gränze isch mit Italie.

Grossi Flüss im Kanton sind de Ticino, d Maggia de Brenno und d Verzasca. Im Tessin liege au die schwiizer Deil vo de beide Seee Lago Maggiore (Langesee) und Luganersee (Lago di Lugano).

Politischi Gliderig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Kanton Tessin isch inn Bezirke (z. B. Leventina), Kreise (z. B. Giubiasco) und Gmeinde (z. B. Cugnasco) ufteilt. Insgsamt git’s acht Bezirk un 38 Kreis.

Sproche[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Offizielli Amtssproch im Tessin isch italienisch. S Tessin bildet drum de gröschti Tail vo de italienischsprochigi Schwiiz. En grosse Tail vo de yhaimische Bevölkerig redt underenand en Tessiner Dialäkt, wo mit em Italienische vo de Lombardei verwandt isch. Wills im Tessin vil elteri Dütschschwizer hät, wo do ihren Läbesobig verbringed, und au vil Touriste us em dütsche Sprochruum, chönd ainigi Tessiner au Dütsch.

Im Tessin git s ei ditschsprochigi Gmei: Gurin.

Tourismus[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Tessin läbt starch vom Tourismus. Vil Bsuecher chömed i d Südschwiz wägem milde Klima und em italienische Flär. Me sait em Tessin au «Sunnestube» vo de Schwiz. Es chan aber au starch rägne, vorallem dänn, wänn uf de Alpenordsyte de Föhn goht.

Vercher[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Tessin isch verchersmässig guet erschlosse. Da isch emol d Gotthard-Linie (ehemols Gotthardbahn) vo de SBB und d Autobahn A2, wo au dur de Gotthard is Tessin chunnt. Baidi Linie chömed us em Ruum Basel, Züri oder Luzern und verlönd z Chiasso de Tessin i Richtig Italie wider. E wyteri Schwizer Nord-Süd-Achse isch d San-Bernardino-Route (A13), wo us em Misox churz vor Bellinzona i d A2 mündet. Im Tessin isch au s Südportal vom Gotthard-Basistunnel, wo im Zämehang mit de NEAT baut werd und im 2017 fertig werde söll.

Drü Päss, wo allerdings im Winter e gwüssi Zyt gschlosse sind, verbindet de Norde mit em Tessin. Da isch de Nufene, de Gotthard und de Lukmanier. Im witere Sinn chönnt me au no de San Bernardino dezue zelle.

Vo Locarno us fahrt e Schmalspurbahn durs Centovalli noch Italie bis uf Domodssola. I vil bewohnte Sytetäler vom Tessin häts Bus- oder Postauto-Linie, uf de Seeä verchered je noch Johreszyt fahrplanmässig Schiff und uf mänge Usichtsbärg fahrt e Stand- oder Luftsailbahn.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Marcello Sorce Keller, «Canton Ticino: una identità musicale?», Cenobio, LII(2003), April-June, pp. 171–184; auch später veröffentlicht in Bulletin – Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz, October 2005, pp. 30–37.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Kanton Tessin – Sammlig vo witere Multimediadateie

Referänze[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Popolazione residente permanente al 31 dicembre, secondo la nazionalità, per cantone, in Svizzera, dal 2001 al 2010 (XLS). Ufficio di statistica. Republik und Kanton Tessin.