Straßenbahn Mülhausen

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Dialäkt: Elsassisch
Dr Tràm vor em Bollwark-Turm

Dr Milhüüser Tràm fàhrt zitter'm 13. Mai 2006. Ar hàt dàto viar Linia, wo dur Milhüüsa un bis uf Thànn fàhra.

Dr ehmàliga Tràm vu Milhüüsa[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Tràmway ànna 1898

As hàt scho friahier a Tràmway z'Milhüüsa gaa, zwìscha 1882 un 1957. D Bàhn ìsch sallamols schmäler gsìì às dàto: 1 m breit.[1] Ànna 1884 sìn zwei Unternamma grìnda worra: TM (Tramway Mülhausen) un SMEW (Straßenbahn Mülhausen – Ensisheim – Wittenheim), dia han sìch àm 30. Juni 1930 zammagschlossa.

S Fàhrnetz ìsch sallamols güet verbreitet gsìì, mìt mehrera Linia wo bis uf Brunscht, Riadesa, Pfàscht oder Ansa gànga sìn.[2] Àm Ààfàng sìn Dàmpflokomotiva gsìì; àwer ìn dara Zitt ìsch Milhüüsa elektrifiziart worra, dur d Firma Siemens & Halske, un d Tràmway-Linia vu Durni hàt àm 23. Juli 1894 mìt Elektri fànga-n-à làuifa.[3] Fer dia Glagaheit hàt dr Müsiklehrer Joseph Baumann, vu Durni, a Liad Komponiart: „D'r Milhüsar electrischa Tramway“.

Àm meischta ìsch dàs Netz 57 km làng gsìì.

Gega d 1950. Johra ìsch s Auto ìmmer mehr Moda worra. Àm 18. März 1947 ìsch dr erschta Trolleybus uf dr Linia 4 igfiahrt worra. Àm 12. Mai 1957 ìsch dr letschta Tràmway uf dr Linia 11 verschwunda, ersetzt vum Autobus.

Speeter, wenn mankmol d Stroßa nèi gmàcht worra sìn, hàt ma àb un züe dia àlta Gleis wìder gfunda, àls Spura vu dr Vergàngaheit.

D Ruckkehr vum Tràm ìm XXI. Johrhundert[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Àm And vum XX. Johrundert ìsch z'Milhüüsa ìwerlìegt worra, äb ma fer dr Autobusverkehr a bessera Leesung kännt fìnda. Gliichzittig hàt ma d Zuglinia zwìscha Milhüüsa un Krüth wälla modernisiara. Dr milhüüser Maire ìn dara Zitt, dr Jean-Marie Bockel, hàt schliaßlig a tram-train Projakt unterstìtzt. Dr tram-train bedittet a System, wo dr Zug ìn dr Stàdt àls Tràmway fàhrt, un üs dr Stàdt àls normàler Zug; d Tràmway-Bàhn hàt àlso a stàndàrd Breita vu 1,435 m.

Ìm Oktower 2002 ìsch dr äffentliga Verkehr vu Milhüüsa d „Soléa“, a nèia Màrka, worra. Dia Umteifung ìsch a Symbol vu dr Modernisiarung wo mìt em Tràm vorgsah gsìì ìsch.

Àm 17. Hornung 2003 hat d großa Àrwet ìn dr Stàdt ààgfànga. Moneta làng sìn Stroßa ufgrìssa worra.

Àm 18. Hornung 2004 sìn d erschta Gleis ànaglìgt worra, àm 20. Hornung 2004 ìsch d erschta Schweißarei vu Gleis gmàcht worra. Àm 11., 12. un 13. Juni 2004 hàt's nawem „Tour de l'Europe“ a Üsstellung ìwer dr nèia Tràm gaa, wo 2000 Besüecher ààzoga hàt.

Àm 7. Janner 2005 ìsch dr erschta Wàga vum Tràm z'Milhüüsa glìefert worra. Àm 1. Hornung 2005 hàt da Wàga fànga-n-à fàhra. A Johr làng hàt ma Waga vum nèia Tràm scho àb un züe ìn dr Stàdt gsah durafàhra, laar, fer Test-Prowa.

Betrìeb[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Linia 1 un 2, vum 13. Mai 2006 bis àm 3. Juli 2009

Àm 13. Mai 2006 ìsch dr milhüüser Tràm igwèiht worra. Àn dam Sàmschtig z'Mittàg hàt's a groß Fascht ìn dr Stàdt gaa. S àlta Liad „D’r Milhüsar electrischa Tramway“ (wo zitter’m erschta Tràmway vergassa worra gsìì ìsch) ìsch saller Tàg wìder vorkumma, uf Elsassisch gsunga un uf dr Konzertina gspìelt, dur dr milhüüser Volksmüsiker Daniel Muringer.[4]

Àm 20. Mai 2006 hàt's a mehr offiziella Iwèihung gaa, mìt em Besüech vum Präsidant Jacques Chirac uf Milhüüsa. Do sìn zwei Linia gfàhra:

  • Linia 1 zwìscha dr milhüüser Bàhnhof un Burtzwiller (a Viartel vu Milhüüsa) àm „Rattachement“-Plàtz. Länga: 10,97 km.
  • Linia 2 zwìscha s „Coteaux“-Viartel un s „Nouveau-Bassin“-Viartel. Länga: 8,73 km.

Àm 4. Juli 2009 ìsch d Linia 1 vu Burtzwiller bis uf d Hàltastella „Châtaignier“ vu 1,5 km verlängert worra, àlso 3 Hàltastella mehr Rìchtung Norda.[5] Normàlerwiis hatt dia Verlängerung gega Norda ànna 2012 bis uf Wìttena sotta geh, do ìsch àwer nit drüs worra, üs Spàrgrìnda.

Kàrta vu da drèi Tràm-Linia, noh-n-em 11. Dezamber 2010

Fer d Linia bis uf Thànn sìn àndra Waga vorgsah worra, sa sìn gliichzittig „tramway“ un „train“ (uf Frànzeesch), wagadam nennt ma sa „tram-train“. Vum 3. bis àm 6. Dezamber 2009 hàt s Publikum da AVANTO-Wàga känna bsìchtiga, vor em milhüüser Bàhnhof, wo-n-'r üsgstellt gsìì ìsch. Àm 11. Dezamber 2010 ìsch dia nèia Linia bis uf Thànn igwèiht worra. Noh Lutterbàch gheert s Gleis ìm SNCF-Gebìet, do wìrd wia ìn'ma normàla Zug gfàhra. D Tràm-Fàhrer mian a extrà-Bìldung fer Zìg hàà, fer uf dara Strecka därfa fàhra.

  • Linia 3 zwìscha dr milhüüser Bàhnhof un Lütterbàch.
  • tram train zwìscha dr milhüüser Bàhnhof un Thànn.

(D Linia tram-train hàt ìn dr Stàdt dr gliicha Wag às d Linia 3, dr Unterschìed ìsch d lànga Strecka üsser dr Stàdt.)

D Tràm-Waga[ändere | Quälltäxt bearbeite]

CITADIS

Gaala Alstom CITADIS. 27 Waga sìn bstellt worra, üsser'm n° 2018 hàt jeder dr Nàmma vu-n'ra Gmein oder vu'ma Viartel ìn dr milhüüser Gegend bikumma.

  • 2001: Mulhouse
  • 2002: Zillisheim
  • 2003: Bollwiller
  • 2004: Didenheim
  • 2005: Staffelfelden
  • 2006: Reiningue
  • 2007: Morschwiller-le-Bas
  • 2008: Baldersheim
  • 2009: Sausheim
  • 2010: Rixheim
  • 2011: Pulversheim
  • 2012: Lutterbach
  • 2013: Ungersheim
  • 2014: Ruelisheim
  • 2015: Kingersheim
  • 2016: Bourtzwiller
  • 2017: Dornach
  • 2019: Pfastatt
  • 2020: Riedisheim
  • 2021: Richwiller
  • 2022: Illzach
  • 2023: Battenheim
  • 2024: Brunstatt
  • 2025: Berrwiller
  • 2026: Feldkirch
  • 2027: Wittenheim

Wial züe vìel Waga vorgsah worra sìn, hàt ma teil ìn àndra Städta glehnt:

  • Waga n° 2004 un n° 2005 ìn Buenos-Aires
  • Wàga n° 2008 ìn Utrecht
  • Waga n° 2003, n° 2006, n° 2011, n° 2013 un n° 2023 ìn Melbourne, wo sa schliaßlig blìewa sìn, denn d Stàdt hàt sa ìn Milhüüsa àbkàuift.
AVANTO

Blàuia Siemens AVANTO. Kompatibel mìt zwei System: uf da Gleis ìn dr Stàdt un uf da stàtliga Gleis (vu „Réseau Ferré de France“); d Strom-Spànnunga sìn verschìeda: 750 V Gliichstrom ìn dr Stàdt, 25000 V Wachselstrom uf da (stààtliga) SNCF-Linia.

Kìnschtliga Verziarung[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D gaala CITADIS-Waga sìn vum spànnischa Kìnschtler Peret verziart worra.[6] As gìtt drèi Thema, fer 24 Waga: „Pict“, „Org“ un „Géo“. 3 Waga sìn nìt ursprunglig verziart, sa wara àb un züe gmolt fer speziàla Ereignissa (Faschter, kültürella Üsstellunga...).

D blàuia AVANTO sahn mehr wia Regionàla SNCF-Zìg üs. Sa sìn zweisprochig: druf steht „ALSACE“ (uf Frànzeesch) un „S'Elsass“ (uf Elsassisch).

D Linia 1 un 2 sìn vu Kìnschtler verziart worra.

  • Àn dr Linia 1 entlàng stehn verschìedena Kunschtstìcker vum Tobias Rehberger.
  • Uf dr Linia 2 ìsch jeda Hàltastella entràhmt vu zwei fàrwiga Boga, wo dr beriahmta Daniel Buren erstellt hàt; typisch ìm Stil vum Daniel Buren, han dia Boga wiss-un-schwàrza Streifa uf em üssera Rànd.

Àn jedera Hàltastella heert ma a Ààsàga vu ìhrem Nàmma; kurza Müsikstìckla begleita dia Ààsàga, sa sìn vum Pierre Henry komponiart worra.

Bìlder[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Iwèihung vum Tràm (Linia 1 un 2)[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Linia 3 un tram-train[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Externa Links[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Milhüüser Tràm – Sammlig vo witere Multimediadateie

Referanz[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Dàta ìwer d àlta Isabahn ìm Owerelsàss (fr)
  2. Zeugnis vum ehmàliga Tràm wo uf Ansa gfàhra ìsch (A. Lustig)
  3. Büech „Mulhouse sur rails“, S. 18
  4. Liad „D'r Milhüsar electrischa Tramway“ - Video vum Liad gsunga vum Daniel Muringer, uf em Websitt plaquesbilingues.fr
  5. Archive vum offiziella Websitt ìwer d Verlängerung z'Burtzwiller www.tramabourtz.info (fr)
  6. Kunscht, uf em offiziella Websitt vu dr Soléa (fr)

Gsprochena Wikipedia[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Download vu dr Sprochversion vu dem Artikel De Artikel gits au as Audiodatei
:
abelade | Informatione


Meh Informatione zum WikiProjekt Gsprocheni Wikipedia
.