Schlacht bei St. Jakob an der Birs

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Dialäkt: Baseldütsch
Schlacht bei St. Jakob an der Birs
Deil vo: Dr Alt Züürichrieg
St. Jakob Tschachtlan.jpg
Darstellig vo dr Schlacht in dr Tschachtlanchronik 1470
Datum 26. August 1444
Ort St. Jakob an der Birs, Basel
Usgang Franzöösische Siig
Konfliktparteie
Blason France moderne.svg Köönigriich Frankriich Alti Äidgenosseschaft:

Wappen Bern matt.svg Bärn
Wappen Luzern matt.svg Luzärn
Wappen Uri matt.svg Uri
Wappen des Kantons Schwyz.svg Schwyz
Wappen Unterwalden alt.svg Underwalde
Wappen Glarus matt.svg Glarus
Wappen Zug matt.svg Zug
und
Wappen Basel-Stadt matt.svg Basel

Befählshaber
Dr Dauphin Ludwig XI. Henman Sevogel
Truppesterki
40'000 Maa 1500 Maa
(Äidgenosse: 1300 Maa; Basel: 200 Maa)
Verlust
Mindestens 6'000 Dooti 1'484 Dooti

D Schlacht bi St. Jakob an dr Birs isch am 26. August 1444 im Lauf vom Alte Züürichrieg bi St. Jakob an der Birs, knapp usserhalb vo dr Stadt Basel, gschlaage worde.

Voorgschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

In dr letschte Phaase vo siiner Usenandersetzig mit de Äidgenosse, isch Züüri, wo mit em Habsburger Friedrich III. verbündet gsi isch, vo de Äidgenosse belaageret worde. Dr dütsch Köönig het dr franzöösisch Köönig Karl VII. um Hilf bittet. Wil im Hunderjöörige Chrieg grad e Waffestillstand abgschlosse worden isch, het dä d Armanjake, e Söldnerarmee wo iire Naame vo iirem erste Aafüerer, em Groof Bernard VII. d'Armagnac, überchoo het, under em Dauphin, em spöötere Köönig Louis XI., in Richdig Basel gschiggt. 40'000 Maa si im Summer 1444 duur s Elsass zooge und häi vor Basel Halt gmacht. Dr Blaan isch gsi, ass si vo dört gege Züüri wurde zie zum d Belaagerig vo dere Stadt z beände.

Wo d Äidgenosse, wo vor dr Farnsburg glaageret gsi si, vernoo häi, ass d Armanjake über d Birs über Muttez bis uf Brattele voorgstoosse siige, häi si e Däil vo iirer Armee vorusgschiggt. Si häi 1300 meistens jungi Chrieger usgwehlt und die si in dr Nacht vom 25. uf e 26. August uf Liestal, wo sich iine 200 Baselbieter aagschlosse hai. Denn si si witer in d Rhiiebeni aabe und häi dört am früeje Morge d Vorhuet vo de Armanjake überrent.

D Schlacht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Äidgenosse häi zwar dr Befääl übercho, d Birs nid z überkwere, si si aber äinewäg witer vorgruckt bis si uf em Gundeldinger Fäld uf die franzöösischi Armee gstoosse si. Im ene zähstündige Kampf, häi d Äidgenosse so wüetig kämpft, ass Zitzüüge, wo dr Kampf beobachtet häi no lang drvo wurde brichte. Die franzöösischi Übermacht isch aber grooss gsi und si häi d Äidgenosse vo alle vier Site iigschlosse. Si häi sä e baar Mol ufgforderet, sich z ergee, aber d Äidgenosse häi uf käi Fall welle kapituliere. Am Schluss häi si vor de Kanoone vo de Armanjake hinder de Muure vom Siechehuus Schutz gsuecht und si alli bis uf sächzää, wo gflüchtet si, umchoo.

Dr Burkhard VII. Münch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Legände nooch sig dr Burkhard us em Basler Riddergschlächt vo de Münch as Verhändler dur s Schlachtfäld gridde. Won er alli die Doote und Verwundete gsee het, häig er sich nid chönne verchlemme und häig d Äidgenosse afo verspotte. Er häig s Visier ufgmacht und häig gsäit «Ich siche in ein rossegarten, den min fordren geret hand vor hunderd jar».[1] Das häig e verwundete Äidgenoss eso wüetig gmacht, ass er em Ridder e Stäi in s offnige Visier gheit häig und drzue gsäit häig: «Friss eini vo dine Rose!». Dr Münch sig schwer verwundet vom Ross gstürzt und das häig en vom Schlachtfäld gschläift. Mit däm sige d Verhandlige gschiteret gsi und dr Sturm uf s Siechehuus het aagfange, und fast alli Äidgenosse si döödet worde.

D Folge[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Noochricht vo dr Schlacht und vom Kampf bis zum Dood vo de Äidgenösse het sich rasch über ganz Europa verbräitet. Dr französisch Dauphin, wo dr Oberbefäälshaaber vo dr armanjakische Armee gsi isch, het wäge de gwaltige Verlust dr Blaan ufgee, Züüri go z hälfe und isch abzooge. Z Ensisheim het er denn mit Basel, Soledurn und de VIII Ort vo dr Äidgenosseschaft e Friidens- und Fründschaftsverdraag abgschlosse.

Erinnerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zur Erinnerig an d Schlacht stöhn z Basel e Schlachtdänkmol, wo vom Ferdinand Schlöth baut worden isch, und d St. Jakobskapälle. Au s Siechehuus z St. Jakob het mä erhalte. Bis ins 19. Joorhundert isch z St. Jakob e Rootwii aabaut worde, wo wit über Basel uuse bekannt gsi isch und wo men em Schwizerbluet gsäit het as Aaspiilig uf d Schlacht.

In dr marzialische Schwizer Nazionalhymne , wo bis 1961 gültig gsi isch, «Rufst du mein Vaterland», wärde die Doote vo St. Jakob besunge: «Heil dir, Helvetia! Hast noch der Söhne ja, Wie sie Sankt Jakob sah, Freudvoll zum Streit!»

Im Raame vo dr gäistige Landesverdäidigung wäärend em Zwäite Wältchrieg isch d Schlacht as Bischbil von ere erfolgriiche Aawändig vo dr «Militärdoktrin vom hooche Iidrittsbriis» brucht worde.

Fuessnoote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Altdütsch für «I lueg in e Roosegarte, wo mini Vorfaare vor hundert Joor pflanzt häi»; dä Spruch isch historisch beläit noch em 122. Nöjjoorsblatt vo dr Gsellschaft zur Förderig vom Guete und Gmäinnützige, Thema «Die Schlacht bei St. Jakob an der Birs», usegee 1944 z Basel

Weblingg[ändere | Quälltäxt bearbeite]