Prättigau

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Saas im Prättigau - Richtig Chüblisch

Ds Bärgtaal Prättigau, rätoromanisch Partenz?/i, lit im Kanton Graubünda.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Taal isch ätta vierzig Kilometer lang und wird vo dr Landquart durflosse, wo bi Landquart in Rhii flüsst. D Iiwohner schwätzend Dütsch und sind zum ä groosse Teil reformiert. Schi läbend vom Wintertourismus, vom Chlaigwärb und vom Puura. Bekannt isch ds Taal im Summer zum wandera oder zum beikna.

D Brugg im Salgina-Tobel

Nördlig vom Prättigau erhebt sich s Chalchmassiv vom Rätikon. D Salgina-Tobel-Brugg, wo uf em Wäg vo Schiers uf Schuders lit, isch äs international anerchents architektonischs Wältmonument.

Ortschafte[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di wichtigschta Ortschafta im Prättigau sind Chloschtersch und Schiarsch (ds ainzigä Schattadorf näbä Chüblisch).

Gmainde[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Guntersch, Fanas, Fiderisch, Furna, Grüsch, Jenaz, Chlosters-Serneus, Chüblis, Luzei, Saas, Schiersch, Seewis, St. Antönia, Valzeina

S Wachse vo de Bünd

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Habsburger hai bis 1496 acht Gricht im Prättigau kauft gha und anderi Gebiet in Graubünde hai au ihne ghört. Wäge däm het sich dr Bischof vo Chur mit de Habsburger verstritte und us däm rächtlige Händel isch dr Schwobechrieg gwachse. Im Friide vo Basel si d Prättigauer Bsitz vo de Habsburger binene bliibe, hai aber wiiterhi zum Zähgrichtbund ghört und si mit dr Schwiizer Eidgenosseschaft verbündet bliibe.

Im Spotmittelalter si alemannischi Walser ins Prättigau iigwanderet und d Bevölkerig, wo früehner rätoromanisch gsi isch, isch bis zum 17. Johrhundert vo de Zuegreiste germanisiert worde.

Dialäkt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di richtigä Prättigauer hend ä Diakät wa mä fascht nid verschtäid, wenn mä schi nit dra gwöhnt isch.
Ä paar Bischpiil:

  • Hotsch = Schwein
  • Schnuz-Nedli/ Schnuder-Blachä = Nastuch
  • Immihung = Bienenhonig
  • Graag = Krähe
  • Fugs = Anschnitt beim Brot
  • säb = dieses, das
  • fära = letstes Jahr
  • hüür = dises Jahr
  • äsiä = manchmal
  • Britt = Brett
  • rees = grob
  • färggä = bringen
  • Gitzi = Geisslein, Zicklein
  • Goorps = Rülps
  • hindrschi = rückwerts
  • abaus = weg, fort
  • schmiere = werfen
  • schi = sie
  • chon = gekommen
  • zmäränt = Mittagessen
  • wiä t'wit = wie du willst

Ekschterni Syte[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Prättigau – Sammlig vo witere Multimediadateie