Oberaargau

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech

Aus Oberaargou bezeichnet me dr nordöstlech Zipfu vom Kanton Bärn. Es streckt sich vo Wynige im Weste bis nach Wynou im Oste, vo Wiedlisbach im Norde (ou Niederbipp ghört no dezue) bis Rohrbach im Süde. Trotz auem wärde hüüfig aber ou angeri Ortschafte zum Oberaargou zöut: u. a. Huttu, Wyssachä uh Eriswyu (Ämmitau), St. Urban (Kt. LU), Murgetu (Kt. AG) oder Woufu (Kt. SO). S'Zäntrum vom Oberaargou isch Langetu, mit nid ganz 15'000 Iwohner. De Oberaargou säuber het nit ganz 75'000 Ywooner.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Oberaargou isch im Süüde sehr hügelig u geit natlos is Ämmithau über. Im Norde isches eher flächer, respektiver witer hügeliger, wöu de d'Landschaft i solothurnisch Jura übergeit. Besidlet isch de Oberaargou houptsächlech im Norde ir Region Langethau/Herzogebuchsi/Wange a dr Aare. Dür das wird de Oberaargou us de Sicht vom Süde ir Regu aus Randregion agluegt.Di wichtigschte Gwässer vom Oberaargou sy d'Langete, wo am Langethetau u ar Schtaat Langethau de name git, u d'Aare. Im Gränzgebiet zue Soledurn het de Oberaargou zuesätzlech no de Äschisee. D'Gränze vom Oberaargou heisech mit de Kantonsverwautigsreform nach Norde verschobe. Das het zur Foug, dass ehemalegi Oberaargouer Gmeinde hüt zum Ämmithau ghöre. Berüehmt isch de Oberaargou ir Vergangeheit für syni Rüebene gsii u hüt isch de Oberaargou houptsächlech aus innerbärneschi Schtüüreoase bekannt.

Dialäkt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Dialäkt vom Oberaargouer wird mängisch vo de räschtleche Bärner aus Soledurnisch u vo de Soledurner aus Bärndütsch ufgno. So seit de Oberaargouer zum Bischpiu ou "go", u nit wie di mehrheitlech räschtleche Bärner "ga". Im Gägesätz zu de Soledurner seit de Oberaargouer aber "är geit" u nit "är got". D'Schtaat Langethau giut ou aus schwyzereschi Durchschnittsschtaat. Es wohne durchschnittlech viu Lüüt dert wo durchschnittlech viu verdiene u de Usländeraatöu isch äbefaus gnau im Schnitt vor Schwyz. Das het zur Foug dass z'Langethau viu Grossverteiler nöji Waare oder angers z'Langethau teschte oder das d'Grossverteiler überproportinau viu z'Langethau inveschtiere. D'Oberaargouer gränzesech ir Regu sehr vo irne diräkte Nochbere Ämmithau, Lozärn u Aargou ab, nit aber vom Kanton Soledurn.

Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Politisch biutet sech de Oberaargou im Momänt no us de Bezyrke Aarwange und Wange ar Aare. Mit de Bezyrksreform, wo 2010 i Chraft tritt, wird de Oberaargou e eigete Verwautigschreis sy. D'Gmeinde Huttu, Wyssache und Eriswyu wärde denn wyder mitem Oberaargou vereint, was aber nid eso is Gwicht faut, wöu de Oberaargou zäme mitem Ämmitau d'Verwautigsregion Ämmitau-Oberaargou biude wird. Sowou de Oberaargou aus ou de Amtsbezirk Trachsuwaud, wo Huttu aghört, heisech gäge die Refform gwehrt und se ber Abstimmig mitere Mehrheit abglehnt.

Obwou de Oberaargou nit rächter isch aus angeri Regione, het d'PNOS im Oberaargou einegi Wausygene chönne fyre. Unger angerem sy scho zwöi mou nachenang PNOS-Mitglider is Langethaler Stadtparlamänt gwäut worde. Z'Roggu wäri fasch es PNOS-Parteimitglied zum Gmeinspräseidänt gwäut worde. Weli Partei die wählerschterchschti isch, lotsech nit gnau lo säge, wöu di letschte Wahle vom 2006 no angers greglet sy gsii u denn zum Bischpiu d'Region Burgdorf no zum Wauchreis Oberaargou het ghört. Ir letschte Wau isch d'SVP uf rund 32% cho, d'SP uf rund 33%, d'FDP uf rund 13%, d'EVP uf rund 11% u drnäbe hets no vyli chlineri Parteie gä, zum Bischpiu het d'EDU mit rund 3% no e Sitz i Grossrat becho. D'Pnos het mit rund 2% Wähleraateile nume knapp de Yzug i Grosse Rot verpasst. Ke Schosse het ou die aus katholisch ufgnoni CVP ir evangelische Hochburg Oberaargou. Azmerke gits no, dass d'Waubeteiligung mit 30.31% nit grad gross isch gsii. No unklar isch, was für Uswürkige die nöjie Parteie BDP u die nöji Rächtspartei Nazionali Aallianz (no nit definitive Name) wärde ha.

Verkehr[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Verchehrstechnisch isch dr Oberaargou sehr guet erreichbar, sowou mit em Zug wie mit dr Outobahn. Trotz sire zentrale Lag isch dr Oberaargou für e Kanton nume e Randregion und wird vo däm här hüüfig vernachlässiget.

Politisch isches einisch fasch zure Eskalation cho, wo de Kanton Bärn ke Gäud für wichtegi Projekt (unger angerem e Outobahnzuebringer für e Verchersentlaschtig) het wöue spräche. Druf abe heisech sämtlechi politeschi Persönlechkeite u wichtegi Parteie zure Krysesitzig droffe. Unger angerem hetme beschlosse dasme à la Jura wöui ir Schtaat Bärn demonstriere u dert Schtrossene blockiere. D'Frog zumene Ustritt usem Kanton Bärn isch äbefaus im Ruum gschtange. Je nach Region hätmesech lieber am Kanton Soledurn oder em Aargou agschlosse. De Kanton het aber schpöter nochegä, so dases nie zu dere Demonstrazion z'Bärn cho isch. Usserhaub vom Oberaargou hetme dä Konflikt nit gross zur Kentnis gno.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]