Monte Verità

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Uf em Monte Verità

De Monte Verità (/ˈmonte veri'ta/; „Berg Woret“) isch e 321 m höche Högel oberhalb vo Ascona im Tessin.

Uf em Monte Verità isch ane 1900 e Naturhailastalt aaglait woore und isch hüt e Konferenz- und Tagigszentrum.

De Monte Verità isch ais vo de erste Zentre vo de moderne Alternativbiwegig, wo im uusgeende 19. Joorhundert uufchoo isch. Im iigeende 20. Joorhundert hend sich dai vili riichi Uusstiiger gfunde, bsundrigs Theopsophe, Anthroposophe, Vegitarier, Pazifiste, Anarchiste. Vili wichtigi Chünstler, aber au Politiker hend e Verbindig zom Monte Verità ghaa, drunder au de Hermann Hesse oder de Hans Arp.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Vorgschicht bis 1900[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Monte Verità het uursprüngli Monescia ghaisse und het ends 19.Jh. em Nationalroot Alfredo Pioda (1848-1909) ghört. Er isch e Theosoph gsii und het zäme mit de Grööfi Constance Wachtmeister (1838-1910) und em Franz Hartmann (1838-1912) plaanet dai s theosophisches Laiechloster Fraternitas („Brüederlichkait“) z gründe. De Plan isch aber nie uusgfüert woore.

Im November 1900 het de industrielli Uusstiiger Henri Oedenkoven (1875-1935) d Monescia gchaufft und zäme mit de Pianistin Ida Hofmann (1864-1926) vo Münche und anderne Lütt afange e Naturhailastalt uufbaue. D Monescia hend si i Monte Verità, „Woret-Berg”, umgnennt, as en Absaag vo de Verlogehait vom früene industrielle Kapitalismus. Sich selber hend si as Suecher vo de woore Wert gsie. Well d Ida Hofmann vo de Musig vom Richard Wagner bigaisteret gsii isch, sind vill Gländname ufem Monte Verità noch dem sinene Figuure gnennt woore, wie de Walküüre Felse, de Loreley Felse oder Harras Sprung.

De Henri Oedenkoven isch de Soo vomene belgische Undernemer z Antwerpe gsii und het scho as junge Maa gchränklet. I de dozmool ööstriichisch Naturhailastalt z Veldes i de Oberkrain hett er ane 1899 d Ida Hofmann gcheneglernt. Zeme mit e paar Gliichgsinnte hend si bischlosse en aigni Naturhailastalt uufztue und sind denn uf Ascona choo.

de Aafang[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Konzept isch e kommuneartigi Naturhailaastallt gsii, wo si as „Kulturmentsche“ e natüürlichis Lebe ewegg vo de as uugsund emfpundnige Stedt und Industrije füere chönd, mit Sune- und Luftbäder, Morgetaulauffe und vegitarische Chost. Di täglichi Arbet söll nöd mee as vier Stunde duure und em beste füdliblutt uusgfüert were. Sös hend si liechti wiiti langi Chlaidig trait, e paar sind nume barfuess gloffe oder hend offni Sandaale oder Zoggeli aghaa.

Zo de Gründer hend nebet em Henri Oedenkoven und de Ida Hofmann no dere sini Schwöster Jenny Hofmann ghört, dezue de ungarischi Oberlüttenant Karl Gräser (1875-1920), dem sii Brüder der Gustav Arthur Gräser (1879-1958) und d Lotte Hattemer (1881-1906) us Berlin.

Ali sind Uusstiiger gsii underem Motto „Zrugg zo de Natuur“. Si sind de Mainig gsii, as de Kapitalismus und d Städt mentschefindlich sind und chrank möchid und as de Mentsch i de fraie Natuur vorem selber afangi gsunde, nöd nu körperlich sondern au seelisch. Si hend sich starch a theosophischi Gidanke und am Buddhismus orientiert. Si sind för di fraiji Ehi gsii und sind gege strengi Orthographii gsii und hend d Chliischriibig im Tütsche gforderet. De Biitritt zo de Kommuune isch mit 3000 Franke recht tüür gsii und dromm nume för Lütt us de riiche Oberschicht mögli gsii. Trotzdem hend ane 1904 scho 30 bis 40 Uusstiiger ufem Monte Verità glebt. D Monteveritaner hend de Monte Verità nöd as e gwönliche Naturhailastalt verstande, sondern au as e „Schuel vom hööchere Lebe“.

As uugwönlichi Uusstiiger hend si as Exoote ggolte und vili Bsuecher sind uf de Monte Verità ggange um die „Choleräbliapostel” und „Barfuessprediger” azglotze. De Oedenkoven het da wertschaftlich uusgnutzt und dodeför Iitritt verlangt.

Di chliini Sidlig het nebet de Wonhüsli no grööseri Hüser ghaa. S Zentralhuus isch vom Architekt Walter Hofmann (1871-1905) baut wore. S het as Gmainschaftshuus tienet mit emene Esszimmer, emene Musigzimmer und ere Bibliothek und mitere groosse Veranda mit Uusicht öber de Langesee. D Casa Anatta isch d Wonig vom Oedenkoven und vo de Ida Hofmann gsii, wo inere „fraie Ehi“ glebt hend.

Ane 1905 het de Henri Oedenkoven di Vegetabilischi Gsellschaft vom Monte Verità ggründet, e Verain wo vegaani Lebeswiis, womer dozmol no vegetabil gnennt het, gförderet hett. Ali tierischi Produkt sind vermide woore, aso au Milch, Aijer, Biilihung oder Wule; anzig Ledersandaale sind akzeptiert wore.

De Monte Verità isch schnell zomene Pilgerort vo Anarchiste, Theosophe, Spiritiste, Vegitarier, Wanderprediger, Komuniste, Schwärmer und riiche, aber uugschickte Herebüebli agwachse. D Ida Hofmann het sich den au bichlagt, as vili nöd mitem nöötige Iifer mitmöchid, sondern nume grad da, wosi Lust denoo hebid und as e gwössi „schlechtverstandnig Anarchii“ walti. Vili hend de Monte Verità au wider verloo, e paari hend sich denn i de Nööchi niderloo, wo si unabhängig vom Henri Oedenkoven und vo de Ida Hofmann glebt hend.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Monte Verità – Sammlig vo witere Multimediadateie