Mettma

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Mettma
Karte Mettma-Lage.gif

Vorlage:Infobox Fluss/KARTE_fehlt

Date
Gwässerkennzaal DE: 2198814
Laag Badè-Württèbärg (Waldshuèt, Briisgau-Hochschwarzwald);
Dütschland
Flusssystem RhyVorlage:Infobox Fluss/FLUSSSYSTEM_falsch
Abfluss über Schlücht → Wutach → Rhein → Nordsee
Quelle weschtlich Fuulèfürscht, Gmeind Schluchsee
47° 48′ 39,7″ N, 8° 12′ 2,8″ O47.8110368.2007791027
Quellhöchi ca. 1.027 m ü. NNVorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE_fehlen 
(Gewann Fohrenbühl)
Mündig öschtlich vo Berau i d Schlüècht47.6954166666678.2809722222222530Koordinaten: 47° 41′ 44″ N, 8° 16′ 51″ O
47° 41′ 44″ N, 8° 16′ 51″ O47.6954166666678.2809722222222530
Mündigshöchi ca. 530 m ü. NNVorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE_fehlen
Höchiunterschiid ca. 497 m
Lengi ca. 18,6 kmVorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE_fehlen
Iizugsgebiet 40,1 km²Vorlage:Infobox Fluss/NACHWEISE_fehlen
Abfluss[1] MQ
700 l/s
Stausee Mettmeschtausee
Chliistedt ühlingè-Birchèdorf
Gmeinde Schluchsee, Grõfèhuusè
Gefälle: 2,7 % im Mittel

D Mettma isch èn Nebbèfluss vo dè Schlüècht im Süèdschwarzwald z Badè-Württèbärg.

Geografy un Topografy[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Mettma volauft zwischè dè barallelè Däler vo dè Schwarza im Weschtè un dè oberè Schlüècht in generell südsüdöschtlicher Richtig, indèmm si dè Abdachungsrichtig vom weschtlichè Albgau folget. Si entschpringt guèt 1 km öschtlich vom Schluchsee un knapp 1 km weschtlich vo dè Ortschaft Fuulèfürscht (Gmeind Schluchsee) im Landkreis Briisgau-Hochschwarzwald. Diè högschtglegèni Quälle lyt im Gwann Forrènbüèl uff ca. 1027 m ü. NN.

D Mettma erreicht nõch knapp 3 km, znägscht durch è Hochdal i dè Fortsetzig vom Schluchsee in Richtig Oschtè flüèßend, s Gebièt vum Landkreis Waldshuèt un änderet denn kurz vor Roothuus (Gmeind Grõfèhuusè) d Flièßrichtig scharf abknickend nõch Süède. Im witerè Flussvolauf bis zu dè Mündig i d Schlüècht verengt sich s Dal un bildet im Grundgebirge vom Schwarzwald èn 100 bis fascht 200 m düèfes Kerbdal. Bi dè Mündig i d Schlücht füürt d Mettma trotz fascht glych großem Yzugsgebièt öppis mee a Wasser, vor allem, well si è bitzeli höcheri Nidderschlagssummè erhaaltè duèt.

Seè im Flussvolauf[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi Kilometer 4,2 obberhalb vo dè Mündig würd dè Fluss durch è Staumuèr zum Mettmabeckè uffgschtaut. Dè Stausee erreicht bi Vollschtau è Längi vo ca. 1,5 km un è Breiti vo ca. 125 m.

Nutzig un Erschlièßig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Mettma mit Stausee im Raamè vom Pumpspychernetzwärk Schluchsee

S Dal wörd übberwygend forstwürtschaftlich gnutzt. Touristisch wörd s reizvolle Dal wènig gnutzt, au wenn diè östlichi Route vom Mittelwäg èm Dal folget. Dè Mettmaschtausee stoot für Freizitnutzungè nit zur Verfüègig.

Wasserkraft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dè Mettmaschtausee, wo zum öschtlichè Sitèarm vom Pumpspycher-Netzwärk Schluchsee ghört, diènt dè Wasserkraftnutzig im Vobund mit dè Hauptachs vom dreischtufigè Pumpspycher-Kraftwärk zwischè Schluchsee un Rhy un èm weschtlichè Sitèarm, dè s Albdal mit èm Albschtausee ybindet. Sell Netzwärk isch eis vo zwei großè Pumpspycheraalaagè vom Schluchseewärk im Süèdschwarzwald.

Vokeer[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Für dè öffentliche Vokeer mit Kraftfaarzüüg isch s Dal vo dè Mettma, abgsää vo querendè Gmeindevobindigè, fascht uff dè gsamtè Längi nit zuègänglich.

Dè Obberlauf vo dè Mettma wörd uff èrè kurzè Streggi vo dè Landesstrõß 170 begleitet, welli zwischè Seebrugg (Gmeind Schluchsee) un Bõõdorf d B 500 mit dè B 315 vobindet. A dè Mündig überquert d Schlüchtdalsstrõß (L 157) vo Gurtwyl (Stadt Waldshuèt-Düèngè) nõch Roothuus (Gmeind Grõfèhuusè) d Mettma. Dezwischè wörd s Dal vo drei Gmeindevobindigsstrõßè, BerauRyèdè (Ortsdeil vo Ühlingè-Birchèdorf), BrendèBuggèrièd un SchönèbachGrõfèhuusè quert.

Mineraliè[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Mettmadal git s, bsunders am Bergruggè zwischè Schwarza un Mettma, è Vorkõ vo Flussschpat, wo zu dè Herschtellig vo Fluor un Fluorvobindigè diènt, un vo Bleiglanz, vomengt mit Silber. Beidi wörred hüt nimmi aabaut (luèg unnè).

Geschichtè[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bärgbau[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Mettmadal sin sicher scho im Mittelaalter, worschinlich abber scho dütlich früèner, offeni Èrzgäng a dè Haaldè abbaut worrè. S eigentlich begeerti Metall isch ès Silber gsi, wo abber nit edel vorkõ isch un dõrum dè Abbau vom silberhaaltigè Bleiglanz erforderet hèt. Dè Gwannnammè Silberbärg unterhalb vom Ort Buggèrièd (Gmeind Grõfèhuusè) goot uff sellen Abbau zrugg.

Dè Abbau isch im Mittelaalter vom Kloschter St. Bläsy betribbè worrè odder mit èrè Abgaab belait worrè, woby au d Regyrig vo Vorderöschterrych beteiliget gsi isch. Dè abbaute Bleiglanz isch denõch im Wurkèhof z Todtnau vohüttet un s gewunnene Rohsilber in è Hüttè z Fryburg zu höcherem Feinghalt brocht worrè. Belait isch d Vowendig vom Silber als Münzmetall i dè Fryburger Münzi. Blei isch im Mittelaalter unter anderem bim Bau vo Fenschter, Steivobindigè odder Blèch vowendet worrè.

Dè Abbau vo Mineraliè isch mit Impört vo billigerem Silber schon am Ènd vom Mittelaalter mee un mee zum Erligè kõ. Im 20. Johrhundert (besunders um 1900, zwischè 1922 un 1926 und um 1939) sin Probeschürfungè vorwigend im Mettmedal, abber au im Schwarzadal vorgnõ worrè. Si hèn vo 1923 bis 1926 zu erneutem Abbau vo Bleiglanz gfüürt. Diè Pforzheimer Fluß- un Schwerspatwärk GmbH hèt i dè Gruèb z Brendè vo 1959 bis 1962 mit èm Abbau un zitwyliger Förderig vo Flussschpat aagfangè[2] Fluß- un Schwèrschpat wörd im Schwarzwald no in großè Umfang i dè Gruèb Clara abbaut. Bi Urbärg zeigt s 2001 eröffneti Mineralièmuseum èn Yblick i dè Büèz im ehemõligè Fluss- un Schwerschpatbergwärk „Gottesehre“ z Höll-Bildschtei.

Wasserkraft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Wasserkraft vo dè Mettma isch durch meereri Korn- bzw. Sägemüllènè, namentlich d Lochmülli, d Heidèmülli, d Klausèmülli un d Schaffhuuser Sägi, gnutzt worrè. Im Mittelaalter isch übber s Berauer Wuhr Wasser a dè weschtlichè Haaldè dranõch bis Berau gfüürt worrè, um dört unter anderem d Wasserkraft nutzè z könnè.

Literadur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Jahrbuch des Landkreises Waldshut 2002, Bd. XXVII. Landkreis Waldshut (Hrsg.), DRW-Verlag, Karlsruhe 2002.
  • Rudolf Metz: Geologische Landeskunde des Hotzenwaldes. Moritz Schauenburg Verlag, Lahr 1980.
  • Topografische Karten des Landesvermessungsamtes Baden-Württemberg Nr. 8115 u. 8215, Maßstab 1:25.000.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Mettma – Sammlig vo witere Multimediadateie

Einzelnõchwys[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Aagnähertè Wärt uss Datè vom Schlüècht-Yzugsgebièt unterhalb vo dè Schwarza-Ynündig (Regyrungspräsidium Fryburg: Wutach (20), Anlagenband zur Begleitdokumentation, Umsetzung der EG Wasserrahmenrichtlinie, Fryburg März 2009), Datè zum obèrè Schwarza-Yzugsgebièt (PDF) un dè Yzugsgebièt vo Mettma, Schlüècht un Schwarza
  2. Rudolf Metz: Geologische Landeskunde des Hotzenwaldes. 1980, S. 399–400ff