Karfreitag

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Weyden Crucifixion Triptych.jpg

Dr Charfrytig isch dr Frytig vor dr Oschtere. Är chunnt noch em Griendunschtig un vor em Charsamschtig. D Chrischte dänke an däm Dag an dr Chryzigung vum Jesus Christus.

Dr Charfrytig isch im Zämmehang mit dr Oschtere fir d Chrischte ain vu dr hegschte Fyyrtig.

D Fyyr[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Remisch-katholischi Chilche[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di große Firbitte
Passionsprozession z Cannstatt (Stuttgart)
Charfrytigrätschi vu Rauteburg, 19. Jh.
E nöiers Modäll vonere Charfrytigrätschi (Räbschta)
I de Liturgii wärde statt de Glöggli, Chlappere bruucht

Dr Charfrytig isch yybunde in d „Dreidägfyyr vum Lyyden un Stäärbe, vu dr Grabesrue un dr Uferstehig vum Herr“, s Triduum Sacrum, au „eschterli Triduum“ gnännt. S fangt am Griendunschtig mit dr Mäss vum Letschte Nachtmool aa un het dr Hegschtpunkt mit dr Fyyr vu dr Oschternacht. As Dail vum Oschterfaschten isch dr Charfrytig in dr remisch-katholische Chilche ne stränge Faschtdag. D Dradizion am Frytig kai Flaisch z ässe chunnt vum Charfrytig här.

Wie s syt em frieje Chrischtetum scho Dradizion in dr Chilchen isch, wird am Charfrytig kai Sakramänt gfyyrt, wu mit dr Feschtfraid verbunden isch („Ecclesia … sacramenta penitus non celebrat“[1]), wäge däm au kai Eucharischty. Dr Altar isch schmucklos, ohni Cheerzen un Altardiecher. Chryz sin verhillt, Triptychen un Fligelaltär sin vilmol zueklappt. S Ebig Liecht brännt nit, Cheerze bränne nume bi dr provisorischen Ufbhalti vum Allerhailigschte.

In katholische Chilche schwyyge no alter Dradizion d Orgele un d Chilcheglocke noch em Gloria vu dr Mäss vum letschte Nachtmool am Griendunschtig. Statt däm wäre d Lyt in vile Ortschafte mit Rätschen un Chläppere zue dr Gottesdienscht, zum Stundegebätt un zum Angelus gruefe.

Evangelischi Chilche[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bis in di zwoot Helfti vum 20. Johrhundert isch dr Charfrytig dr wichtigscht evangelisch Fyyrtig gsii. In vilne evangelische Gmaine wird s Nachtmool gfyyrt, as liturgischi Farb giltet schwarz oder veielett, Paramänt, Bluemeschmuck un Cheerze sin nit gängig. D Lääsige sin Värs us Psalm 22 Ps 22 LUT, s Gotteschnäächtslied us Jesaja Jes 53,1-12 LUT, e Stell us em 2. Korintherbrief 2 Kor 5,19-21 LUT as Epischtel un d Passionsgschicht us em Johannesevangelium Joh 19,16-30 LUT as Evangelium (vilmol e Churzfassig dervu).

Fyyrtig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Dytschland un in dr maischte Kanton in dr Schwyz isch dr Charfrytig e gsetzlige Fyyrtig. Uusnahme sin di zwee katholische Kanteen Wallis un Tessin.[2]

Wel s e „stille Dag“ bzw. „stille Fyyrtig“ isch, gälte bsunderi Yyschränkige wie z. B. s Danzverbot. Z Eschtrych un z Luxemburg isch dr Charfrytig kai gsetzlige Fyyrtig. Nume evangelischi Chrischte, Altkatholike un Methodischte mien z Eschtrych an däm Dag nit schaffe.

Sprichwerter zum Charfrytig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Schwyz[3]
  • Am Ch. selled alli Wetter sii.
  • Wänn s am Ch. en Riiffe häd, so verfrüürt nüüd mee.
  • Wänn s am Ch. rägnet, se git s e guets Joor.
  • Wänns am Ch. rëgnet, so isch es s ganz joor, wie wänn s in e Zeine rëgne wör.
  • Wänn s am Ch. rëgnet, so gid s e Tröchni.
  • Rëgnet s am Ch., so rëgnet s Uzifer.
  • Am Ch. vor Sunnenuufgang sell mer s Scherhuufen uf der Wise verrichle, dänn git s kä Schere mee.
Elsass[4]
  • Wënn s am K. rëjt, se batt s ganz Jor ke Rëje
  • Am K. soll mer zwische 11 un 12 de Meiesome säje, derno gits vo alle Farwe.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • G. Romer: Die Liturgie des Karfreitags; in: Zeitschrift für Katholische Theologie 77 (1955), S. 39–92 (liturgiehistorisch). ISSN 0044-2895
  • Sebastià Janeras: Le Vendredi-Saint dans la tradition liturgique byzantine. Structure et histoire de ses offices; Rom: Benedictina, 1988; keine ISBN
  • Holger Kaffka: „Die Schädelstätte wurde zum Paradies“. Das Kreuz Christi im orthodoxen Gottesdienst der byzantinischen und slawischen Tradition; Oikonomia 35; Erlangen 1995
  • Kongregation für den Gottesdienst: Rundschreiben Über die Feier von Ostern und ihre Vorbereitung; in: Verlautbarungen des Apostolischen Stuhls 81; Bonn 1990; S. 15–46
  • Bischöfliches Generalvikariat Trier, Hauptabteilung Pastorale Dienste: Manuale Trevirense. Heilige Woche – Karwoche und Ostern. Studienausgabe; Trier: Paulinus, 1999 ISBN 3-7902-0190-1
  • Bistum Trier: Gotteslob; 26. Auflage
  • Manfred Jakubowski-Tiessen, Die Leiden Christi und die Leiden der Welt. Die Entstehung des lutherischen Karfreitags, in: Wolfgang Behringer, Hartmut Lehmann u. Christian Pfister (Hg.), Kulturelle Konsequenzen der "Kleinen Eiszeit", Göttingen 2005, S. 195–213.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Charfrytig – Sammlig vo witere Multimediadateie

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Missale Romanum, Editio typica, 1970. Einführung zum Triduum Sacrum, S. 250.
  2. Liste der kantonalen Feiertage (PDF)
  3. Idiotikon, Bd. XII, Sp. 856-59
  4. Els. Wb., Bd. II, Sp. 662