Hethiter

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
s Loietoor vo Hattusa, de Hoptstadt vom Hethitische Riich
s Hethiterriich

D Hethiter sind e indogermanisches Volch gsii, wo i de Bronzezitt z Anatolie gwont hend. Si hend im 17.Jh.v.Chr. s Hethitische Riich errichtet, wo chorz noch 1200 v.Chr. zämebrochen isch. D Sprooch vo de Hethiter isch s Hethitische gsii, wo i de Keilschrift gschribe woren isch.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Hethiter und anderi mit ene nööch verwandti indogermanischi Völcher, wie d Luwier und Palaier, sind scho im 3. Joortuusig v.Chr. in Anatolie iigwanderet. D Hethiter hend sich debii em obere Halys niderloo und nodisnoo di iihaimische Hattier verdrängt. Um 1700 v.Chr. isches em König Anitta glunge Kanis, dozmol di wichtigsti anatolischi Handelstadt zerobere. Vo sinene Noofolger isch nünt sichers bikannt, doch schiinet d Hethiter dör die Eroberig sich as politischi Macht zetabliert haa.

Alts Riich[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De König Hattusili I. het um 1550 v.Chr. d Stadt Hattusa zur Hoptstadt gmacht und mitere agressive Eroberigspolitik afange e Riich uufzbaue. Si Noofolger, de Mursili I., isch mit siim Heer uf Syrie und het di wichtigi Stadt Halpa (h. Aleppo) eroberet. Er isch denn öber de Fluss Euphrat und het d Stadt Babylon ignoo und plünderet. Noch siim Tod isches zu Thronstrittigkaite ide königliche Sippe choo und di maiste hethitische Könige vom alte Riich sind dör Intriige umchoo und s Hethitische Riich hett immer mee Piet verlore. Im Nordooste hend d Kaskäer immer mee Städt zerstört und iignoo und z Syrie isch s Mitanniriich entstande.

Mittlers Riich[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Um 1500 v.Chr. het de König Telipinu e Thronerlass usegee, wo d Erbfolg klaar greglet het. D Hethiter hend denn aafange d Verwaltig schriftlich regle und Gsetz, Erläss und Verträäg festglait, wo s Staatswese gornnet hend. Zudem isch di alti Eroberigspolitik dör e diplomatischi Bundesgnossepolitik ersetzt wore, wo versuecht het binochbuurti Staate immer fester a sich z binde und im end abhängig z mache. Ab öppe 1400 isch s Hethitische Riich vo allne Siite, im Nordooste vo de Kaskäer, im Weste vo Arzawa und z Syrie vom Mitanniriich, bidrängt woore und isch immer mee zämegschrumpflet. A de Kasäer isches gär gglunge d Hoptstadt Hattusa zplündere.

Groossriich[ändere | Quälltäxt bearbeite]

di drai Groosmächt im 13.Jh.v.Chr.

Em Suppiluliuma I. isches glunge s Hethitische Riich wider z festige. Er het em Mitanniriich chöne wichtigi Städt ewegnee, wie Alalah und Ugarit und au Piet vo de Ägypter het er chöne is Hethitische Riich iiornne. Um di hethitisch Macht z Syrie chöne z sichere, het er z Karkamis ann vo sinene Söö as Underkönig iigsetzt. Em Mursili II. isches glunge di östliche Piet bis zu de Ägäis ane z underwerfe, so dass fast ganz Anatolie, aber ooni de Chüstepiet am Schwarze Meer,zum Hethitische Riich ghört het. Sini Noofolger hend den afange nördlichi Piet und d Kaskäer underwerfe. De Muwattalli II. het i de Schlacht vo Kadesch vo 1275 de ägyptisch Pharao Ramses II. bisigt. Nochdem de Hattusili II. sinn Neff Mursili III. (Urhitesup) enthront het, isches zu innerpolitische Spanige choo. Aber dör e gschickti Politik het de Hattusili sini Macht chöne festige. Er het 1259 mitem Ramses II. e Fridesvertraag gschlosse und em sini Tochter zur Frau ggee. De Kurunta, de Soo vom enthronte Mursili III., isch as Underkönig vo Tarhuntassa (em antike Bergkilikie) iigsetzt wore. Sii Soo, de Tuthaliya III., het sich schweer gege de Kurunta müese döresetze, wo vill Aahänger gfunde ghaa het. Gliichzittig het sich Assyrie afange zunere Grossmacht entwickle, wo a de Hethiter afange hett ai syrischi Stadt noch de andere eweggznee.

Undergang[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Suppiluliuma II., de letscht hethitisch König, isch offesichtlich inen Bürgerchrieg verwicklet gsii. Tarhuntassa, wo em Kurunta ggee woren isch, het sich offebaar loosglööst und de Aaspruch uf de hethitisch Thron erhobe. Öppe um 1190 sind d "Seevölcher" entlang vo de Mittelmeerchüste aagrennt und hend em hethitische Riich de Todesstooss ggee.

Nochfolgerstaate[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Nachem "Seevölchersturm" hend sich meriri spoothethitischi oder besser spootluwischi Staate bilded, wo bis is 7.Jh.v.Chr. die hethitisch-luwischi Kultuur wittertraiit hend. Die wichtigste Staate sind Karkamis und Malatiya am Euphrat gsii, denn Que (s antike Flachkilikie) und Tabal am obere Halys.

Lueg au[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Büecher[ändere | Quälltäxt bearbeite]