Halbinsel Cotentin

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
de Hafe vo Barfleur

De Cotentin isch e Halbinsel in de Normandi, im Nordweschte vo Frankriich. Es umfasst de Grossdeil vum Département Manche, un en chlyne Deil vum Département Calvados. De Cotentin bestoot uss vier historische Biet: s Cap de la Hague im Nordweschte, s Val de Saire im Nordoschte, im Zentrum d Bocage un im Süde s Bauptois, e Sumpf- un Heidelandschaft. E Grossdeil vum Süde wird durch de Parc naturel régional des Marais du Cotentin ygnumme.

Durch d Nöchi zum Meer un zum Golfstrom het de Cotentin e sehr milds Klima.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

e Charte vum Cotentin

Im Norde, Weschte un Oschte gränzt de Cotentin aa de Ärmelkanal, im Oschte aa d Landschaft Bessin, un d Bocage Virois un d Landschaft Avranchin im Süde.

Es git zwei Definitione vum Cotentin, e geographischi un e historischi. Historisch wird de Cotentin vo Sumpflandschafte im Süde begränzt, doo ghört also au e Biet bi Coutances dezue. Geographisch meint mer demit d Halbinsel wo vo de Flüss Vire un Ay begränzt wird. Wenn nötig sait mer zur historische Region pays Cotentin, un zur Halbinsel presqu’île du Cotentin. Allgemein ghört also de Grossdeil vum département Manche un e Deil vum Calvados dezue. Geologisch ghört de Cotentin zum Armorikanische Massiv.

Vum Landschaftsbild unterscheidet sich de Weschte (la Hague) bsunders vum Oschte (Val-de-Saire), de Bocage im Zentrum un de Sumpflandschafte im Süde.

Die gröschti Stadt isch Cherbourg, e grosser Hafe, wo für de Schiffsvercheer mit Grossbritannie un Irland e grossi Roll spiilt. Andri wichtigi Stedt sin Barneville-Carteret, Barfleur, Beaumont-Hague, Bricquebec, Carentan, Coutances, Granville, La Haye-du-Puits, Les Pieux, Lessay, Périers, Portbail, Saint-Vaast-la-Hougue, Saint-Lô, Sainte-Mère-Église, Saint-Sauveur-le-Vicomte un Valogne.

Sprooch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

e Beiz z Cherbourg, wo en normannische Name drait

De Lokaldialäkt isch s Cotentinais, e Langue d'oil wo zum Normännische ghört; s Cotentin isch eini vo de Hochburge vo dr Normännische Sproch, wird aber einewäg fascht numme no vo de über 40-Jährigi gsproche. D Alltagssprooch isch hüt meischt e Français régional. D Organisation Magène isch uffem Cotentin aktiv, un mehreri normännischi Dichter un Musiker stamme vum Cotentin, zum Byspiil de Alfred Rossel un de Côtis-Capel. Em Alfred Rossel syn Lied Sus la mé isch d inoffizieli Hymne vum Cotentin.

S Cotentinais isch bsunders nah am Jersiais un em Guernesiais, wo uff de Kanalinsle gsproche werde. Unter de viile Ortsdialäkt lönn sich fümf Hauptgruppe unterscheide:

  • D Mundart vo la Hague im Nordweschte. Do ghört au dr Dialäkt vo dr gröschte Stadt Cherbourg (Tchidbouo) dezüe.
  • D Mundart vum Val de Saire im Nordoschte.
  • S Nord-Countançais, nördlich vo Coutances- Saint-Lô.
  • S Süd-Coutançais.
  • D Mundart vum Bauptois, zwüsche Carentan un Haye-du-Puits.

Wirtschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

de Hafe vo Cherbourg

S Cotentin het friener als e änder ruggständigi un armi Region golte. Au hüt schaffe no vili Lüt in de Landwirtschaft un de Fischerei. D Landwirtschaft isch relativ wenig modernisiert, wyl uff de vile chlyne Parzelle numme schwer Maschine chönne ygsetzt werde. Die vile Hecke sin scho im Mittelalter oder friener aaglait worde. Si trenne d Parzelle vonenand, schütze d Frucht vorem Wind un de Bode vor Erosion, un sin für d Entwässerig wichtig. Hüt sin d Hecke allerdings änder im Wäg, un behindre d Traktor un Maimaschine. Wäge däm werde immer mee Heckelandschafte zerstört, zume de Ysatz vo Maschine z erlychtere.

Als Tier werde vorallem Chüe, Schoof un Esel ghalte.

Usserdäm spiilt de Tourismus e grossi Roll. Cherbourg isch usserdäm en wichtige Handelshafe. Friener het au d Marine un d Werfte e grossi Roll gspiilt, un sin vilmool de einzig Arbetsgeber usserhalb vo de Landwirtschaft gsi. Au güt werde no Atom-U-Boot baut.

In de Industri isch vorallem d Nukleartechnik wichtig. International bekannt isch d Wideruffbereitigsanlag vo La Hague, wo 1984 baut worde isch. Usserdäm isch d Zentrale vo de Électricité de France bi Flamanville.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

In dr Antike hen uffem Cotentin d Uneller (Unellii), e keltische Stamm, gläbt. Ihre Hauptsiidlig isch Cosedia, s hütigi Coutances, gsi. Im Süde hen au d Abrincater (Abrincatui) gläbt, mitem Hauport Ingena, hüt Avranches.

Im Joor 56 v.Ch. sin d Römer mit drei Legione in de Cotentin ygfalle. D Unelle hen unter em Viridovix hartnäggig Wiiderstand gleischtet, schliessli isch aber au ihr letschter Zuefluchtsort bi Jobourg gfalle.

Unter de Merowinger isch es Deil vo Neustrie gsi, un het unter de Plündrigszüg vo de Wikinger glitte. Selle hen sich langsam im Cotentin niiderglo, un im Joor 933 het de Normanneherzog Wilhelm de 1. s Cotentin zämme mit de Kanalinsle an s Herzogtum Normandi aagschlosse.

1204 isch s Contentin durch Erobrig zrugg an s Chönigrych Frankriich gfalle. D Kanalinsle dergege sin bim Chönig vo England blybe. Im Joor 1692 het wääred em Pfälzische Erbfolgechrieg d Schlacht vo la Hougue zwüsche de französischi un anglo-holländischi Flotte bi Saint-Vaast-la-Hougue stattgfunde.

Valognes isch bis zur Französische Revolution e beliebte Ferieort für d Aristrokrati gsi, un het de Spitzname “s normännische Versailles” gha. Nooch de Revolution het Cherbourg peu à peu Valognes als regionals Zentrum abglööst. Im 19. Joorhundet het d Milchwirtschaft d traditioneli Selbschtversorgigswirtschaft abglööst, un s Landschaftsbild radikal verändret. D Milchprodukt vum Cotentin sin bis in s Ussland exportiert worde. Glychzitig het sich in de Stedt, vorallem z Cherbourg, e Industri bildet. Im Juni 1944 isch de Cotentin en Schauplatz vo de Landig vo de Allierte gsi. Cherbourg isch en wichtige Nachschubshafe gsi, un d Halbinsel isch wäge däm schwer umkämpft gsi.