Grüezi
Grüezi isch e typische Schwizer Gruess, wo imene groose Tail vo de Tütschschwiz bruucht werd.
Inhaltsverzeichnis |
Gschicht [ändere]
De Gruess isch e Abchörzig vo "Gott grüez-i"[1][2], werd aber volksetymologisch as 1.Person Singular uufgfasst. D Endig -i isch s nödbitoonti enklitische Pronome för "oi", do früener s Iirze üblich gsii isch, astell vom hüttige Siize.
De Gruess isch scho im Mittelalemannische as "Got grüeze üch" bruucht wore. D Duzform isch abem 16. Joorhundert as "Gott grüez dich" öberliferet.
Forme [ändere]
D Iirzform "(Gott) grüez-i" isch allgimain verbraitet, wääred d Duzform "(Gott) grüez-di" seltniger bruucht werd. Im Toggeborg werd Grüezi au as Duzform bruucht.[3]
I Piet wo grüesse statt grüeze gsait werd, aso i de Westschwiz, luutet d Form entsprechend "(Gott) grüess-ech" und "(Gott) grüess-di". Hüt werd s Wort Gott i de Regle ganz ewegg loo.
Verbraitig [ändere]
Im 19. Joorhundert und im früene 20. Joorhundert het Grüezi as e “reformierte Gruess” ggulte und die Form isch i de maiste katholische Piet nöd bruucht wore, so im Wallis, i de Innerschwyz, im Senslerland, Solethurn und Basel, im Aargauer Freiamt und i Taile vom Bündnerland. S git aber au Uusnaame, i de reformierte Stadt Basel isch Grüezi o nöd bruucht wore und i de Ostschwiz isch Grüezi au i katolische Piet bruucht wore.
D Uursach litt vermuetli dodrii, as ane 1728 de Poopscht empfole het, sich mit "Gelobt sei Jesus Christus" z grüeze, wa i Taile vo de katolische Schwiz au bruucht woren isch: Globt s Jesis Christ u.ä.[4]
Lueg au [ändere]
Büecher [ändere]
Anna Zollinger-Escher: Die Grußformeln der deutschen Schweiz; Friburg i.B. 1925
Ainzelnoowiis [ändere]
- ↑ Schweizerisches Idiotikon 2,511f (underem Stichwort “Gott”).
- ↑ Anna Zollinger-Escher: Die Grußformeln der deutschen Schweiz. Friburg i. B. 1925.
- ↑ Schweizerisches Idiotikon 2,511f.
- ↑ Anna Zollinger-Escher: Die Grußformeln der deutschen Schweiz. Friburg i.B. 1925.
