Gaby (Aostatal)

Goaby
Staat	Italie
Region	Aostatal
Provinz	Aosta ()
geographischi Lag	45° 42' 16" N 7° 53' 2" O
Höchi	1.047 m ü. NN
Flächi	32,46 km²
Iwohner	487
Bevölcherigsdichti	15 Iwohner/km²
Postleitzahl	11020
Vorwahl	0125
ISTAT-Code	007029
Namme vu dr Iwohner	gabesi/gabençois
Schutzpatron	Erzängel St. Michael (San Michele Arcangelo)
Internetuftritt	http://www.comune.gaby.ao.it/

Dialäkt: Markgrääflerisch

Goaby (Französisch: Gaby, Walserdüttsch: Goabi, Frankobrovenzalisch: Goaby; s Idaliänisch verwändet iebligerwiss de französisch Name) isch e Gmeind ìm Lysdaal ìm Norde vù Idalie.

Laag

Goaby lìt ìm Lysdaal am Monte Rosa („Gletscher“), 17 Kilomeeter vù Pont-Saint-Martin. Nochbergmeinde sìn Issime ùn Gressoney-Saint-Jean. S Ortszändrùm lìt ùf 1040 Meeter ǜber em Meer, de höchst Punkt isch ùf em Berg Becca Frudiera (3.075 m).

Zämme mìt Gressoney-Saint-Jean, Gressoney-la-Trinité ùn Issime ghöört Goaby zù de Comunità Montana Walser Alta Valle del Lys. D'Nochbergmeinde sìn Andorno Micca (Brovinz Biella), Brusson (Brovinz Aosta), Callabiana (Brovinz Biella), Gressoney-Saint-Jean, Issime (beidi Brovinz Aosta), Piedicavallo (Brovinz Biella), Rassa (Brovinz Verceil) ùn Sagliano Micca (Brovinz Biella). Zù Goaby ghöre d'Wiler Chef-lieu, Zappegly, Pont-de-Trenta, Crusmato, Bouri, Gattinery, Yair Desor, Tzen de la boa, Serta Desor, Serta Desout, Voury, Rubin, Zuino, Chanton Desor, Chanton Desout, Niel ùn Gruba.

Gschicht

Langi Zitt hät Goaby zù Issime ghöört ùn de Name Issime-Saint-Michel odder Ǜberland drage. 1952 hät's de Statùs vù-ne-re selbständige Gmeind griegt. De Name Goaby chùnnt vùm Wort Gabbio, was frieier e ùmzüünte Brivatbsìtz bezeichnet hät.

Tourismùs

D'Gmeind bstoht zù me-ne große Deil ùs Wald ùn isch vù Gebirgsbäch durchzoge. Dank de entspannte Atmosphäre, wùù doodurch vile vermìttelt wird, ùn au dank de güete Luft ìm Ortschern wie au ìn de Wiler, ergänzt durch e früschs, abber druches Klima, isch si e bliebts Touristeziil ìm Sùmmer, abber durch d'Nööchi zù de Skigebiet Wissmatte (Weißmatten) z Gressoney-Saint-Jean ùn Monterosa Ski z Gressoney-La-Trinité werre au ìm Winder Touriste aazoge.

Kultur

Sprooche

D'Gmeind hät ǜber Johrhundert hìì e Sproochgmeinschaft bewahrt, wùù Valdôtain, e Dialäkt vùm Frankobrovenzalisch, schwätzt. D'Sprooch hät allerdings durch d'Nööchi zù Issime witter bergab ùn Gressoney-Saint-Jean witter bergùf e Iiflùss vù de düttsche Dialäkt erfahre, was mer ìn e baar Toponym (Crusmato, Niel, Halberpein, Palatz etc.) wie au ìn e baar Wörter hǜt no siht. Au e Iiflùss vù de Salasser, de Vorfahre vù de Valdôtain-Sprächer, isch z seh. Ìm gliiche Daal wird au s Walserdüttsch gschwätzt, wùù ìm Wiler Niel ìn de 50er-Johr durch d'Ussbreitig vùm Frankobrovenzalisch ussgstorbe isch. Am witteste verbreitet sìn abber Französisch (45,25% Müetersproochler) ùn Idaliänisch (41,03% Müetersproochler). Usserdèm schwätze ca. 6 Brozänt vù de Lütt Piemonteesisch.

Draditionälli Dracht

D'Drachte, wùù d'Fraue vù Goaby aaghaa hän, isch sällem ùs de Savoie, vù wùù uss vili Arbeter iigwandert sìn, durchuss ähnlig. Bìs ìns 19. Johrhundert isch si nùme an-e-re Hochzitt drage ùn nooch em Dood vù de Bsìtzerì hìì gmacht worre. Viilmool isch es vù Hand gnaajt worre zùm s eimoolig mache ùn zùm em eigeni Merchmool verleihe. Au isch an de Dracht di soziali ùn wirtschaftligi Situation z seh gsìì. Spöter isch d'Dracht usser Hochzitte au zù andere Aaläss drage worre ùn isch au e Zeiche defǜr gsìì, dass mer d'Sìtte kännt hät. Jeedi Frau hät vù de Händler, wùù durch s Dorf dùùre zoge sìn, Rubine, Posamenteriie ùn Side chauft mìt em Ziil, s Kostüm noo eimooliger z mache ùn sälli vù andere Lütt z ǜberdräffe. Frieier sìn Stoff ùs em Ussland fǜr d'Dracht chauft worre, während normali, iiheimischi Stoff fǜr di normali Chleidig vorgseh gsìì sìn. Di sälber schwarz-wissi Chleidig isch mìt Dekoratione wie Rubine ùn Spìtze bunter gmacht worre.

Externi Sitte

 Allmänd (Commons): Goaby — Witeri Mulitimediadateie zum Artikel

• Ùfdrìtt ìm Internet

Dä Artikel basiert uff ere fräie Übbersetzig vu dere Version vum Artikel „Gaby“ vu de franzeesische Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.