Fraumünster

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
D Fraumünschterchile mit de Statue vom Hans Waldmann
D Gründigsurkund vo de Fraumünschterabtei, wo im Schtaatsarchiv z Züri ufbewahrt wird

S Fraumöischter isch d Chile, wo früherne zum Benediktinerinnenchloschter z Züri ghört het. Di Chile isch eis vo de Wahrzeiche vo Züri.

Name[ändere | Quälltäxt bearbeite]

I de älteschte Urkunde zum Chloschter, wo us em 9. Johrhundert stamme, wird s Chloschter uf latinisch Monasterium Thuricense gnennt. Im Johr 1267 erschint in Urkunde s erscht mol d Bezeichnig «Möischter» un im 14. Johrhundert «Fraumöischter».

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Monasterium Thuricense isch am 21. Juli 853 vom Ludwig em Dütsche gründt worde. Er het derbi es chlises Chloschter, wos scho gäh het, sinere Tochter, de Hildegard überschribe. D Hildegard isch aber scho im Johr 856 gschtorbe. Ihri Schwöscht, d Bertha, isch ihri Nachfolgeri worde un het s Möischter la fertig baue. Am 11. September 874 het si de Gebhart, wo Bischof vo Konschtanz isch gsi, gweiht. D Chile stoht sither unterm Patronium vom Felix u de Regula, de beide Stadtheilige vo Züri.

Vom König Heinrich III. het s Chlochter reschpektiv d Abtissin Zoll-, Märit- un Münzrächt übercho, wo si schpöter an d Zähringer verlore het. Mit em Usstärbe vo de Zähringer 1218 isch s Fraumünschter riichsunmittelbar worde. D Äbtissin het i dere Ziit en grosser Iifluss in un um Züri gha. I de Ziit vom Interregnum het sich d Stadt Züri im Johr 1262 d Autonomii vom Chloschter erkämpft. 1336 het d Abtei sogar d niedrig Grichtsbarkeit a d Schtadt verlore un 1400 het d Schtadt Züri alli Rächt i de Schtadt sälber in de Händ gha.

Di lätscht Abtissin, d Katharina von Zimmern, het s Chloschter wäge de Reformation mit allne Güeter em Raot vo de Schtadt Züri übergäh. De erscht reformirti Pfarrer isch dann vo 1522 bis 1551 de Heinrich Engelhardt gsi.

Im Johr 1524 isch – wi in allne andre Chilene z Züri – de «katholisch Zierat» entfernt worde: Bilder, Statue un d Altär, schpäter au d Reliquie vom Felix un de Regula un s Gebei vo de Gründerinne Hildegard un Bertha. Au d Orgle hät ma us de Chile usegno un erscht im Johr 1853 hets e noii gäh. Mit 5793 Pfiife isch si di gröscht Orgel im Kanton Züri.

D Fraumünschter-Chile hüt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Chile het im Lauf vo de Gschicht einigi Veränderige erläbt. De 1150 bauti Südturm het me 1728 abgrisse, de 1250 bauti Nordturm isch dodefür i de Mitti vom 18. Johrhundert erhöht worde. S Glüt i dem Turm het d Tön b0–es1–g1–b1–c2. Di vier grosse Glocke sin vom Jakob Keller 1874 gosse worde, di chlinscht lütet sit Pfingschten 2007 im Turm un isch vo de Glockengiesserei Rüetschi z Aarau. Im Chorruum, wo us de Ziit vo 1250 bis 1270 isch, het ma in de Johr ab 1967 mit Glasfeischter vom Marc Chagall usgstattet un im Johr 1978 het de Chagall au no es Feischter für d Rosette uf d Südsite vom Querschiff gmacht. Im nördliche Querschiff isch au es bedütends Glasfeischter, S heisst S himllisch Paradiis uni sch vom Augusto Giacometti im Johr 1945 gmacht worde.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Fenster vom Marc Chagall
  • Regine Abegg / Christine Barraud Wiener: Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich, Neue Ausgabe II.I. Die Stadt Zürich II.I: Altstadt Links der Limmat, Sakralbauten, Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte, Bern 2002, ISBN 3-90613-103-3
  • Walter Baumann: Zürichs Kirchen, Klöster und Kapellen bis zur Reformation. NZZ Libro, Zürich 1994, ISBN 3-85823-508-3
  • Emil Brunner: Fraumünsterpredigten. Zwingli-Verlag, Zürich 1953.
  • Konrad Escher: Die Kunstdenkmäler des Kantons Zürich. Bd. 4. Die Stadt Zürich, Erster Teil. (Die Kunstdenkmäler der Schweiz). Birkhäuser, Basel 1939.
  • Klaus Guggisberg: Der Sprung in den Brunnen: das Giacometti-Fenster im Fraumünster. Predigten von Klaus Guggisberg. Th. Gut Verlag, Stäfa 1996, ISBN 3-85717-102-2
  • Irene Gysel / Barbara Helbling (Hrsg.): Zürichs letzte Äbtissin Katharina von Zimmern. 1478-1547. NZZ Libro, Zürich 1999, ISBN 3-85823-829-5
  • Irmgard Vogelsanger-de Roche: Schweizerische Kunstführer GSK, Band 257: Fraumünster Zürich, 3. korr. Auflage, Bern 1990
  • Peter Vogelsanger: Zürich und sein Fraumünster. Eine elfhundertjährige Geschichte (853–1956). NZZ Libro, Zürich 1994, ISBN 3-85823-515-6

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Fraumünster – Sammlig vo witere Multimediadateie