Elias Landolt (Forstwissenschaftler)

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Dialäkt: Züritüütsch
Elias Landolt (1821–1896)

Der Elias Landolt (* 28. August 1821 z Chlyandelfinge; † 17. Mai 1896 z Züri-Fluentere) isch en Schwyzer Forschtwüsseschafter und Oberfoorschtmäischter gsy.

Läbe[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Juged und Uusbildig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Der Elias Landolt – uf Schwyzertüütsch bitoont me dää Vornamen übrigens uf em E und nöd wie-n-im Hoochtüütsch uf em I – isch der eltischt Soo vomene Chüefer und Puur gsy. Er isch i di nöi ggründet Sek z Andelfinge i d Schuel und nachane 1837–1842 bin Forstmäischter Meister z Bänke und Hertenstein z Chibèèrg zum Fäldmässer und Forschtbeamten i d Leer. S Zürcher Oberfoorschtamt hät em dänn es Stipändium ggää, das er si hät chöne für de hööcher Foorschttienscht laa uusbilde. 1842–1844 isch er as über Zwänzgjäärige i s Gimi z Züri, nämli i d Induschtryschuel. 1844 hät er en Voorbiräitigskurs im Schwarzwald absolviert und isch nachane 1844–1845 uf Würteberg (Hohenheim) und Sachse (Tharandt) go studiere. 1846/7 hät er – alewyl na z Tüütschland – im Harz und bi Aache praktisch gschaffet und isch drufabe dur Mittel- und Süüdtüütschland, Bööme, Tirool und Graubünde gräist, zum luege, wie s deet überal mit de Foorschtwirtschaft uusgseet. 1848 hät er z Züri s Staatsäxaame bistande.

Prueff[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1948 händ d Spanier de Landolt welen a iri nöi Foorschtschuel z Madrid hole, aber er hät abgwunke. Statt däm isch er 1849 Foorschtadjunkt im Oberfoorschtamt vom Kanton Züri woorde, 1853 kantonaale Foorschtmäischter vom eerschte Chräis und 1864 Oberfoorschtmäischter vom ganze Kantoon. Das isch er dänn plibe bis 1882. 1861–1893 isch er ä na de Scheffredakter vo de Schweizerische Zeitschrift für das Forstwesen gsy, und 1881–1893 hät er as Presidänt vom Schwyzerische Foorschtveräin gamtet.

1855–1893 isch er aber au Profässer für Foorschtwüsseschaft am doozmaaligen Äidginössische Politächnikum z Züri, de hüttigen ETH Züri, gsy, 1867–1870 sogar as deren ire Tiräkter. Wil me gfunde hät, das d Verbindig vo Leer und Praxis sinnvoll seg, händ em Bhöörde de topplet Prueff äxplizit zueglaa.

Wie wän das nöd scho gnueg gsy wäär, hät er na i de Wyhandlig vo sym Schwigervatter Emanuel Hess mitghulffe. 1882 hät er em die abgchauft und sym Soo Emil Landolt übergää. D Wyhandlig git s hüt na, und si ghöört au alewyl na de Familie Landolt.

Was er susch na eso taa hät[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Landolt hat ganz vil öffentlichi und gmäinützigi Ämter ghaa. 1854–1893 isch er Kantonsraat vo sym Kantoon gsy, und wo nach der eerschten Ygmäindig z Züri es Stadtparlamänt gschaffe woorden isch, isch er vo 1893 bis zu sym Tood deete deby gsy. Er isch au Mitgliid vom Gschwoorenegricht gsy und Chilepflääger vo St. Peeter.

Wo s drum ggangen isch, das sich syni doozmaal na äigeständig politisch Gmäind Ängi hett söle vom St. Peeter träne und au en äigene Chilegmäind wäärde, do hät de spaarsaam Landolt voorgschlage, d Ängi sel si doch de Chilegmäind Fraumöischter aaschlüüsse, so chön si s Gält für en äigeni Chile spaare. Me hät aber nöd uf en gloset, und drum hät d Ängi hüt die wunderschöön Chile vom Architäkt Alfred Bluntschli...

Würke[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Praxis und Leer[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Foorschtmaa und -wüsseschafter Landolt isch schtarch vo de nöie tüütsche Foorschtwüsseschaft präägt gsy, hät die aber de Schwyzer Verheltnis aapasset. Im Waldbou hät er s Prinzip verträtte, me sett nöd z groossi Flächenen abholze und de Bode blooslegge, sondern luege, das de Wald gschnäll verjüngt wiird und guet durmischt isch. Er hät au d Betriibsleer im Foorschtwäse modernisiert. Bäides hät bis doo i de Schwyz na böös uusgsee; e naachhaltigs Tänke hät s nanig ggää. De Landolt hät das iez ygfüert.

Bsunders wichtig sind syni Undersuechige zum Zuestand vom Wald i den Alpe gsy. D Schwyz hät vil Kataschtroofe hinder ere ghaa, wil de Wald eso schlächt zwääg gsy isch, das er Wasser und Schnee nüme hät chöne zrugghaa. Syni Undersuechige händ au d Politik gläse, und me hät i de nöie Schwyzerische Bundesverfassig vo 1874 en Artikel 24 inetaa, wo-n-em Bund «das Recht der Oberaufsicht über die Wasserbau- und Forstpolizei im Hochgebirge» ggää hät (i de Bundesverfassig vo 1999 ghäisst s im Artikel 77, de Bund leggi «Grundsätze über den Schutz des Waldes fest[...]»). De Landolt isch sogar usserhalb vo de Schwyz, im Süüdtüütsche, as Guetachter täätig gsy.

Publikazioone[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Landolt hät vil gschribe – öppe sächzg sälbständigi Publikazioone und öppe drüühundert Uufsätz i Zytschrifte. Er hät nöd grooss theoretisiert, sondern sys Hauptaaligge isch gsy, d Lüüt und d Politiker im Umgang mit em Wald uufzchlääre. E paar vo syne wichtigere Publikazioone sind:

  • Bericht an den hohen schweizerischen Bundesrath über die Untersuchung der schweiz. Hochgebirgswaldungen, vorgenommen in den Jahren 1858, 1859 und 1860. Bäärn 1862.
  • Die forstlichen Zustände in den Alpen und im Jura. Auszug aus dem Bericht an den hohen schweizerischen Bundesrath über die Untersuchungen der Gebirgswaldungen. Bäärn 1863.
  • Der Wald. Seine Verjüngung, Pflege und Benutzung. Bearbeitet für das Schweizervolk. Züri 1866, 2. Uuflaag 1872, 4. Uuflaag 1894.
  • Der Wald und die Alpen. Züri 1881.
  • Die Bäche, Schneelawinen und Steinschläge und die Mittel zur Verminderung der Schädigungen durch dieselben. Züri 1886.
  • Die forstliche Betriebslehre mit besonderer Berücksichtigung der schweizerischen Verhältnisse. Züri 1892.

Er hät au en Autobiografy gschribe:

  • Kurze Lebensbeschreibung des Elias Landolt von Klein-Andelfingen und Zürich. Züri 1894.

Eerige[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Em Chlyandelfinger Landolt hät d Stadt Züri 1875 s Bürgerrächt gschänkt. Vor dem Foorschtgibäu vo der ETH Züri hät me 1899 e Büschten von em anegstelt. 1905 hät e Straass z Züri-Oberstraass syn Namen überchoo. Und z Chlyandelfinge händ s 1950 en Granitfindling mit sym Name druff platziert.

Literatuur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Richard Heß: Landolt, Elias. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 51, Duncker & Humblot, Leipzig 1906, S. 543–547.
  • Artikel Landolt, Elias im Historische Lexikon vo dr Schwiiz.
  • Elias Landolt: Kurze Lebensbeschreibung des Elias Landolt von Klein-Andelfingen und Zürich. Züri 1894. [Autobiografy.]
  • Elias Landolt: Elias Landolt 1821–1896. Ein Leben für den Wald. Züri 2002 (Neujahrsblatt auf das Jahr 2002, hg. von der Gelehrten Gesellschaft in Zürich). [De Verfasser, en emeritierte Geobotaniker a der ETH, isch de glychnamig Uuränkel.]
  • Felix Landolt: Das Freigut in der Enge. Ein ehemaliges Landgut vor den Toren der Stadt Zürich, seine Besitzer und Bewohner und seine Weinhandlung. Züri 2009. [Privaattruck.]
  • Wilhelm Oechsli: Geschichte der Gründung des Eidg. Polytechnikums mit einer Übersicht seiner Entwicklung 1855–1905. Frauefäld 1905, Bd. I, S. 186 f. und passim.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]