Dicziunari Rumantsch Grischun

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Dialäkt: Züritüütsch

S Dicziunari Rumantsch Grischun, abgchürzt DRG, versamlet de Woortschatz vo dene räätoromaanische Tialäkt und Schriftidioom, wo im schwyzerische Kanton Graubünde gredt wäärded. S Woort Rumantsch Grischun mäint daadeby «das Romaanisch, wo im Pündnerland gredt wiird»; me törff das nöd verwächsle mit der überregionaale Schriftspraach Rumantsch Grischun, wo eerscht im spaate 20. Jaarhundert gschaffe woorden isch.

Typus[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Dicziunari Rumantsch Grischun isch, näbed em Schwyzerischen Idiotikon z Züri, em Glossaire des patois de la Suisse romande z Nöieburg und em Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana z Belänz, äis von vier nazionaale Wöörterbüecher. Es isch aso e vilbändigs, wüsseschaftlich uusgschaffets Wäärch, wo ali Woort und Bidüütige wott ha, wo Byspilsätz bringt, wo wänn imer mügli d Sachkultur au mit ine nimt und wo d Gschicht vo de Woort und de Bidüütigen erchläärt. Es dokumäntiert d Oortstialäkt gnauso wie au di föif regionaale Schriftidioom ab em 16. Jaarhundert bis hüt. Nöd drin isch s nöi Rumantsch Grischun, wil s das nanig ggää hät, wo s Dicziunari ggründet woorden isch.

S Lemma isch gwöndli uf Vallader, aso im underängadynischen Idioom, aagsetzt, di andere Variante chömed dänn hinedraa. Wänn s Woort im Vallader fäält, dänn wird s Lemma natüürli i dem Idioom gschribe, wo s voorchunt, aso öppen uf Surselvisch. D Spraach, wo ales erchläärt wiird mit ere, isch Hoochtüütsch.

Wäär s träit, wäär s usegit und wäär s zalt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Träägerveräin isch syt em Aafang d Societad Retorumantscha. Useggää wiird s Wöörterbuech vom Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun, abgchürzt IDRG. Am mäischte drananezale tuet di Schwyzerisch Akademy vo de Gäischtes- und Soziaalwüsseschafte, aber au de Kanton Graubünde hilft mit, und s Inschtituut verdienet sogaar sälber Gält mit em Verchauffe vo äigene Publikazioone.

S Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun git nöd nu s Wöörterbuech use, es hät au e groossi Samlig vo alte Fotene. D Samlig Puurehuusforschig hät 7000 Bilder und Skizze vo Hüüser und 100 Doorffplään, d Samlig DRG 8000 Bilder über di ländlich Kultuur und Aarbetswäält vom Pündnerland, d Samlig Walram Derichsweiler 1600 Glaasdia zum Läbe i de Surselva zwüsched 1910 und 1930, d Samlig Christian und Hans Meisser 5000 Landschafts- und Doorffuufnaame vo 1895 bis 1934, d Samlig Alfons Maissen 5000 und d Samlig Willy Zeller 700 Fotene zu Pündner Theeme; daadezue chömed na öppe 300 wyteri Zäichnige und Skizze.

Wäär s schrybt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di hütige Redaktoore sind de Carli Tomaschett (äär isch de Scheffredakter), d Marga Secchi, de Kuno Widmer, der Ursin Lutz, de Matthias Grünert und d Silvana Derungs. D Dokumäntazioon mached wyteri drei, s Sekretariaat wyteri zwoo Fraue.

Daademit sind s Surselvisch, s Vallader und s Surmeirisch am Dicziunari verträtte; s Sutselvisch, s Putèr und s Jauer fääled.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Dicziunari Rumantsch Grischun isch 1904 vo de Societad Retorumantscha und em Indogermanischt Robert vo Planta ggründet woorde. Mit Fraageböge händ de Robert vo Planta und de Florian Melcher zäme mit em Chasper Pult de Grundschtock vom spraachliche Materiaal gsamlet; dää isch dänn naadisnaa wyter uuspoue woorde. Näbet denen Uufnaame vo de läbige Spraach händ s mit em Exzerpiere vo de truckte Literatuur aagfange, wo über en Zytruum vo föifhundert Jaar usechoo isch.

Di eerscht Liferig isch 1939 usechoo, der eerscht Band 1946 fertig gsy. Underzwüschet schaffed d Redakzioon vom Dicziunari am 13. Band und stäckt zmittst im Buechstaben M ine.

Literatuur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Annalas da la Societad Retorumantscha, 1886 ff.

Weblinks[ändere | Quälltäxt bearbeite]