Dalai Lama

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Tendzin Gyatsho, 14. Dalai Lama

Dalai Lama (us em Mongolisch: Ozeanglyche Lehrer, vu Dalai – mong. Ozean; au: Gyelwa Rinpoche; wylie: rgyal ba rin po che) isch dr Titel vum hegschte buddhistische Maischter in dr Hierarchii vu dr Gelug-Schuel vum tibetische Buddhismus. Är isch hit s religies un wältig Oberhaupt vu dr Tibeter. Dr Titel Dalai Lama isch s erscht Mol as Ehretitel anne 1578 vum mongolische Firscht Altan Khan an dr Sönam Gyatsho verlihe wore.

Dr gegewärtig 14. Dalai Lama isch dr buddhistisch Mench Tenzin Gyatso.

Stellig vum Dalai Lama[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Allgmein[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Dalai Lama wird im tibetische Buddhismus as Mänsch (Nirmanakaya) aagsää, wu si us Mitgfiel entschlosse het, dur Reinkarnation (Widergeburt) wider in s Läbe oder „in di gwehnli mänschli Exischtänz“ yyzdrätte, go andere Wäse diene z chenne, au wänn er as erlyychtet Wäse (Bodhisattva) dr Chraislauf vu dr Widergeburte hätt chenne verloo. D Dalai Lama gälte as Emanation (Uusfluss, Hervorbringig) vum Avalokiteshvara (tib. spyan ras gzigs; Chenresig), em Bodhisattva vum Mitgfiel. Är giltet as Gstalt, wu s Elixier vu dr Barmhärzigkait un Wyyshait dr Mänsche bringt, wu ne guete Wille hän.[1]

Uffindig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

E Dalai Lama isch no dr Tradizion z Tibet e Trülku (tib.: sprul sku), e buddhistische Maischter, wu sälber syy negschti Reinkarnazion cha vorhär bstimme, wu derno cha ufgfunde wäre. Des gschiht dur e hochrangigi, vu dr Ordensfierig autorisierti Findigskommission. Zem Byschpel isch dr vierzeht Dalai Lama vun e baar Mench gfunde wore, wu Familie mit chlaine Chinder im Land ufgsuecht gha hän, wu s bsunderi Zaiche bi dr Geburt soll gee haa (as e bsunder Zaiche gälte zem Byschpel uugwehnligi Draim vu dr Eltere, uugwehnligi Fähigkaite vum Chind oder e Rägeboge). D Mench hän däne Chinder e baar Ufgabe gstellt go uusefinde, wär vun ene dr reinkarniert Dalai Lama isch. Aini vu däne Ufgabe isch s widerchänne vu persenlige Ritualgegeständ vum Verstorbene gsi.

Wänn d Entschaidig fir ain vu dr Kandidate gfallen isch, wird s Chind offiziäll zur Reinkarnation vum vorige Dalai Lama erklärt un s soll e chleschterligi Uusbildig im tibetische Buddhismus un in tibetischer Kultur iberchuu, unter anderem Sproch, Schrift, Kalligrafii un Allgmainwisse. Bi däre spilt dr Penchen Lama e wichtigi Roll, wu zum Dalai Lama in eme Lehrer-Schueler-Verhältnis vu dr Gelug-Schuel stoht.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Ehretitel Dalai Lama isch s erscht Mol anne 1578 an dr Sönam Gyatsho verlihe wore, wu dää uf Yyladig vum Altan Khan, em Firscht vu dr Tümed-Mongole, zuen ere Missionsrais fir e baar Monet an dr sällem syy Hof gangen isch. Är sich doderfir revanchiert un het em Mongolefirscht au ne Ehretitel verlihe. Eso het er däm syy Ryych unter syy gaischtlige Schutz gstellt un het sich im Gegezug derfir d Unterstitzig vum Altan Khan gsicheret im Kampf vu syym Orde um d Vorherrschaft gege di andere lamaistische Schuele. Wel di baide Vorgänger vum Sönam Gyatsho noodräglig as Dalai Lama aaerkännt wore sin, zellt är as dr dritt Dalai Lama.

Lischt vu dr Dalai Lama[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Name Bild Läbenszyt Regierigszyt Umschrift no Wylie Offiziälli Transkription vu dr VRCh
1. Gendün Drub 1Dalai.jpg 1391–1474 (1) dge ‘dun grub Gêdün Chub
2. Gendün Gyatsho 2Dalai.jpg 1475–1542 (1) dge ‘dun rgya mtsho Gêdün Gyaco
3. Sönam Gyatsho 1543–1588 bsod nams rgya mtsho Soinam Gyaco
4. Yönten Gyatsho 4Dalai.jpg 1589–1617 yon tan rgya mtsho Yoindain Gyaco
5. Ngawang Lobsang Gyatsho NgawangLozangGyatso.jpg 1617–1682 1642–1682 ngag dbang blo bzang rgya mtsho Lobsang Gyaco
6. Tshangyang Gyatsho 6Dalai.jpg 1682–1706 tshangs dbyangs rgya mtsho Cangjang Gyaco
7. Kelsang Gyatsho 7Dalai.jpg 1708–1757 1751–1757 skal bzang rgya mtsho Gaisang Gyaco
8. Jampel Gyatsho 8Dalai.jpg 1758–1804 1781–1788 'jam dpal rgya mtsho Qambê Gyaco
9. Lungtog Gyatsho 9Dalai.jpg 1805–1815 (2) lung rtogs rgya mtsho Lungdog Gyaco
10. Tshülthrim Gyatsho 10Dalai.jpg 1816–1837 tshul khrims rgya mtsho Cüchim Gyaco
11. Khedrub Gyatsho 11thDalaiLama1.jpg 1838–1856 mkhas grub rgya mtsho Khaichub Gyaco
12. Thrinle Gyatsho 12thDalai Lama.jpg 1856–1875 ‘phrin las rgya mtsho Chinlai Gyaco
13. Thubten Gyatsho BMR.86.1.23.3-O-1-.jpg 1876–1933 1895–1933 thub bstan rgya mtsho Tubdain Gyaco
14. Tenzin Gyatso Die Schweiz für Tibet - Tibet für die Welt - GSTF Solidaritätskundgebung am 10 April 2010 in Zürich IMG 5740.JPG seit 1935 1950–1959(3) bstan ‘dzin rgya mtsho Dainzin Gyaco
1 Em erschte un em zwete Dalai Lama isch dr titel postum verlihe wore.
2 Dr nyynt Dalai Lama isch offiziäll inthronisiert wore, het aber nie sälber regiert.
3 Ab 1959 tibetischi Exilregierig

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

dytsch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Roland Barraux: Die Geschichte der Dalai Lamas. Göttliches Mitleid und irdische Politik. Komet, Frechen 2000, ISBN 3-933366-62-3
  • Völkerkundemuseum der Universität Zürich, Martin Brauen (Hrsg.): Die Dalai Lamas. Tibets Reinkarnationen des Bodhisattva Avalokiteshvara. Arnold, Stuttgart 2005, ISBN 3-89790-219-2
  • Michael von Brück: Religion und Politik im tibetischen Buddhismus. Kösel, München 1999, ISBN 3-466-20445-3
  • Karl-Heinz Golzio, Pietro Bandini: Die vierzehn Wiedergeburten des Dalai Lama. O. W. Barth Bei Scherz, 2002, ISBN 3-502-61002-9
  • Andreas Gruschke: Dalai Lama. Diederichs, Kreuzlingen – München 2003, ISBN 3-7205-2461-2
  • Günther Schulemann: Die Geschichte der Dalai Lamas. Harrassowitz, Leipzig 1958
  • Thomas Laird: Tibet – Die Geschichte eines Landes. S. Fischer, Frankfurt am Main 2006, ISBN 3-502-15000-1
  • Dalai Lama und Laurens van der Muyzenberg: Führen, Gestalten, Bewegen: Werte und Weisheit für eine globalisierte Welt. Campus, Frankfurt am Main 2008, ISBN 978-3-593-38687-4
  • Claude B. Levenson: Dalai-Lama. Die autorisierte Biographie des Nobelpreisträgers. Patmos, 2004, ISBN 978-3-491-69415-6
  • Alexander Norman: Das geheime Leben der Dalai Lamas. Lübbe, 2007, ISBN 978-3-7857-2284-8
  • Sabine Wiegand: Dalai Lama XIV. Rowohlt, Reinbek 2009, ISBN 978-3-499-50673-4

änglisch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Yá Hánzhāng 牙含章: The Biographies of the Dalai Lamas. Foreign Languages Press, Beijing 1993, ISBN 7-119-01267-3 (Originaltitel: Dálài Lǎmá chuán 达赖喇嘛传)
  • Dung-Dkar Blo-Bzang Phrim-Las: The Merging of Religious and Secular Rule of Tibet. Foreign Languages Press, Beijing 1993, ISBN 7-119-00672-X

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Appell vun eme Mench an dr Hu Jintao

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Dalai Lamas – Sammlig vo witere Multimediadateie