Balgach

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Balgach
Wappe vo Balgach
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: St. Galle (SG)
Wahlchrais: Waalkrais Rhintlw
BFS-Nr.: 3232i1f3f4
Poschtleitzahl: 9436
UN/LOCODE: CH BAL (Balgach)
CH HEE (Heerbrugg)
Koordinate: 763140 / 25215647.4000049.599996404Koordinaten: 47° 24′ 0″ N, 9° 36′ 0″ O; CH1903: 763140 / 252156
Höchi: 404 m ü. M.
Flächi: 6,52 km²
Iiwohner: 4536 (31. Dezämber 2013)[1]
Website: www.balgach.ch
Charte
Bodensee Wichenstein Sämtisersee Seealpsee (Appenzeller Alpen) Fälensee Rütiweier Wenigerweier Schlossweier Liechtenstein Österreich Kanton Appenzell Ausserrhoden Kanton Appenzell Innerrhoden Kanton Appenzell Innerrhoden Kanton Appenzell Innerrhoden Kanton Thurgau Kanton Thurgau St. Gallen (Wahlkreis) Rorschach (Wahlkreis) Wahlkreis Werdenberg Sarganserland (Wahlkreis) Altstätten Altstätten Au SG Balgach Berneck SG Diepoldsau Eichberg SG Marbach SG Oberriet Rebstein Rheineck SG Rüthi St. Margrethen WidnauCharte vo Balgach
Iber des Bild
ww

Balge isch e politischi Gmaind im Waalkrais Rintl vom Kanton San Galle. D Gmaind hät zwo Ortstail, nämmli Balge und Heerbrugg.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wämmer vo Sammagreata uf Altstetta fahrt, so merkt ma vo luter Hüüser kumm, wo Balge aafangt oder ufhöört. Fahrt ma vom Rhii här dor s Riet uf Balge zua, so kunnt ma ana paar Sidliga (landwertschaftligi Betrieb) verbii. Chorz vor da Bahnlini häts nördlich vo da Rietschtrooss a Mehrzwäck- und a Sporthalla, a Hallabaad und o a Sportalaag im Fraia. Uf da Südsita isch d Induschtrii Wäga (Wegen). Di ander Induschtrii-Zoona ischt im Ortstail Heerbrugg, wo au d Laica schtoht. Oberhalb vom Doarf häts bis zum Wald ufi nomol landwertschaftlich gnutzts Gebiat, döt häts vil Räba.

Name[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dä früeschti Beleg vom Ortsname findt ma 890/891, damols als 'Palgaa'.

Schpruch ame Huus öber d Redlichkait und s Wärcha
S 'alti Rodhuus' - hüt s Ortsmuseum

Bevölkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bevölkerigsentwicklig
Johr 1850 1900 1910 1950 1970 1990 2000 2010
Iiwohner 1'435 1'733 2'200 2'644 3'356 3'538 3'997 4'406

D Befölkerig hät i früenere Johrhundert vorwigend vo da Landwertschaft gläbt. Ma hät Tier ghalta, g ackeret, am Hang Räba pfläagt und föra Winter im Waald gholzet. Wo geges Endi vom 18. Johrhundert d Schtickerei eri Hochblüeti ka hät, händ o z Balge viel Lüt davo künna provitiere. Hüt gits im Chligwärb und ir Induschtrii Arbet för d'Bewohner vo Balge. Viel aber gond usswärts gi schaffe.

Wia d Bevölkerig früener dänkt hät zaiget en Schpruch a da Fassade vom Huus a da Schtaigschtrooss 3; D'redlichkeit wead wohl am längsta gäalta - nia wead sy abgnützt, ma brucht sy säalta - Wänt nöd wärchascht by Räaga - und by Sunnaschy - gits wäadar Törgga no Ribil - und ko Truba und ko Wy

Sehenswördigkaita[ändere | Quälltäxt bearbeite]

A gschichtsträchtigs Huus ischt s alti Rodhuus a dä Staigschtrooss, wo hüt s Ortsmuseum dinna ischt. As ischt uf da Lischta vo da Kulturgüater vo nazionaler Bedütig im Kanton San Galle.

Zmitzt i da Räba stoot oberhalb vom Dorf s Schloss Grüenestai (Grünenstein), uurschrünglich us em 13. Johrhundert, dä hütig Barockbou ischt 1871 baut wora.

Eichholz-Brunna mit em Relief 'Im Aichewald' - gschaffe vom Bildhauer Mädy Zünd

Uf em Gmaindsgebiat send 22 Brünna, wo under da Kontrolla vom Wasserwaart vor Gmaind stond. Allai 17 dävo send im Dorfchärd oder i dä umligenda Quartier und send mit Kunschtwärch vo verschidna Künschtler verschönneret wora. [2]

Persönlichkaita[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Jakob Laurenz Sonderegger (1825-1896), Arzt und Politiker, erste Zentralpräsident vo de Schwizerische Ärzteschaft (hüt FMH)
  • Meinrad Zünd (* 5. Mai 1916; † 21. März 1998) au Mädy Zünd oder Mädy 13., Künschtler und Bildhauer

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Balge – Sammlig vo witere Multimediadateie

Fuessnoote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Ständige Wohnbevölkerung)
  2. Gmaind Balge Foti-Album